deschooling.classroom(o^o)

Icon

collective self-education in the arts and culture…

(Srpski) :: OTVORENA NEDELJA :: 8-11.6 :: GEM klub

1

Početkom 1820-ih, this site kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, anemia
29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, remedy
29. MAJ, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, page
29. maj, try
19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, one Health
međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, prothesis
29. MAJ, seek
19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), capsule obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), illness obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, website like this
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su, rx
na e-mail adresu projekta, stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali intersovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), treatment
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, story
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su, prosthetic
na e-mail adresu projekta, stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali intersovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), this site
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, illness 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), weight loss
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), ambulance
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, look
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, pilule obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
Poštovani/e, seek

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, viagra
Iskra Gešoska, pilule
Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:
Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno full time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, seek

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, buy viagra
Iskra Gešoska, capsule
Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI I POLAZNICE RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)

Marijana Cvetković

Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)

Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)

Nevena Janković

Marina Lauš

part time:

Marija Bjekova (Марија Бјекова)

Ana Dubljević

Maja Marković

Martina Nikolovska (Мартина Николовска)

Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević

Doplgenger kolektiv (jedno ful time mesto)

Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)

Andrija Filipović

Nita Muča (Nita Mucha)

Vladimir Palibrk

Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:

Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)

Ivana Koraksić

Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)

Jovana Papović

Maja Pelević

Katarina Petrović

Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)

Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)

Marko Djordjević

Ana Isaković

Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)

Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)

Aneta Stojnić

part time:

Žarko Aleksić

Snežana Filipova (Снежана Филипова)

Sava Jokić

Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, resuscitation

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, adiposity
Iskra Gešoska, viagra
Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:

Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno ful time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, apoplexy

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, illness
Iskra Gešoska, unhealthy
Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:
Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno full time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, eczema

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, clinic
Iskra Gešoska, Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI I POLAZNICE RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)

Marijana Cvetković

Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)

Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)

Nevena Janković

Marina Lauš

part time:

Marija Bjekova (Марија Бјекова)

Ana Dubljević

Maja Marković

Martina Nikolovska (Мартина Николовска)

Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević

Doplgenger kolektiv (jedno ful time mesto)

Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)

Andrija Filipović

Nita Muča (Nita Mucha)

Vladimir Palibrk

Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:

Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)

Ivana Koraksić

Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)

Jovana Papović

Maja Pelević

Katarina Petrović

Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)

Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)

Marko Djordjević

Ana Isaković

Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)

Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)

Aneta Stojnić

part time:

Žarko Aleksić

Snežana Filipova (Снежана Филипова)

Sava Jokić

Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, view

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, obesity
Iskra Gešoska, Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:
Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno ful time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
Poštovani/e, salve

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, malady
Iskra Gešoska, Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:
Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno full time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)
resuscitator
0, physician 40, website
0″>

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

website like this
AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

cost
AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

resuscitator
AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

pfizer
0,40,0″>

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

here
AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

doctor
0, denture
40, physician
0″>

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.
tadalafil
0,40,0″>

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.
treat
0, dentist
40,0″>

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.
“Love Without Mercy”
Public presentation / Artist talk

Saturday, what is ed
11 December 2010 at 8 pm
(Duration: 90 minutes)
Venue: Cultural Center CK, salve Skopje

Presenting the project Ballettikka Internettikka (2001-2011) by Igor Štromajer & Brane Zorman.

In collaboration with Kontrapunkt, viagra sale
Skopje; deschooling.classroom(o^o) and TkH – Centre for Performing Arts Theory and Practice, Belgrade.

We shall fight them on the beaches. We shall fight them on the landing grounds. We shall fight in the fields and in the streets, we shall fight in the hills. We shall never surrender.”
(W. Churchill)

Ballettikka Internettikka is a series of tactical art projects which began in 2001 with the exploration of Internet ballet. It explores wireless Internet ballet performances combined with guerrilla tactics and mobile live Internet broadcasting strategies.

Ballettikka Internettikka uses impossible connections to develop the possible strategies of resistance and disobedience. The project participates in the already existing protocols of communication, yet without being servile to these protocols, it opens up links between emotionality and technology, production and ethics, desire and organization, imagination and institution. The distribution of politics and intimacy without any reason and purpose, with the use of limited, defined and controlled protocols is a dystopia and an unsubmissive revolt to the world of capital, which can be disarmed only by the use of its own tactics.

Authors: Igor Štromajer and Brane Zorman
Theoretical Adviser: Bojana Kunst

From 2001 to 2010 nineteen major Ballettikka Internettikka actions were performed:

- Net Ballet – Internet, 2001
- Ballet Net – The Bolshoi Theatre, Moscow, Russia, 2002
- M-III Robot Ballet – Bergen International Theatre, Bergen, Norway, 2003
- BRVI – Ballettikka RealVideo Internettikka – Television Slovenia – Cultural Program, U3, 2003
- Autto Mobillikka – Ljubljana Motorway Ring, Slovenia, 2003
- Illegallikka Robottikka – Teatro alla Scala, Milan, Italy, 2004
- BEO Guerrillikka – National Theatre, Belgrade, Serbia, 2005
- VolksNetBallet – Volksbühne, Berlin, Germany, 2006
- Portraits – Internet, 2007
- Aeronauttikka – Internet, 2007
- RenminNetBallet – Hong Kong City Hall, 2007
- Stattikka – CYNETart, Trans-Media-Akademie Hellerau, Dresden, Germany, 2007
- Olymppikka – Internet, Fire Polygon, 2008
- Hydraullikka – Plaza del Rey, Madrid, Spain, 2008
- Intermenttikka – Total Museum of Contemporary Art, Seoul, Korea, 2008
- Norddikka – Svalbard, Norway, Arctic Ocean, 2008/2009
- Nipponnikka – Minami Torishima, Japan, Pacific Ocean, 2009
- Insecttikka – Hamburg, Germany / Amsterdam, The Netherlands, 2010
- SubAquattikka – ZOO Ljubljana, Slovenia, 2010

Ballettikka Internettikka is a co-production of Intima Virtual Base (www.intima.org) and Cona (www.cona.si) 2001–2010 and Aksioma 2003.

In the years 2001–2010 the project was financially supported by the Ministry of Culture of the Republic of Slovenia, the Ministry of Culture of the Kingdom of Spain, the Ministry of Culture of the Republic of Serbia, Norsk Kulturfond, Arts Council Korea, Hong Kong Arts Development Council, Hong Kong Cultural Service Department, Netherlands Media Art Institute, the Municipality of Madrid, the Municipality of Dresden, the Municipality of Belgrade, the Municipality of Ljubljana, Epson.

Igor Štromajer
www.intima.org
– is an intimate mobile communicator and media artist. He researches intimate emotional tactics and traumatic low-tech guerrilla strategies. He has shown his work at more than a hundred exhibitions in fifty countries on all the continents and received a number of awards. His artworks are included in the permanent collections of the Centre Georges Pompidou, Paris; the Museo Nacional Reina Sofía, Madrid; Moderna galerija Ljubljana, Slovenia; Computerfinearts Gallery, New York; Maribor Art Gallery and others.

Brane Zorman
www.cona.si
– is a composer and sound manipulator. Between 1982 and 1986 he was frontman for the Slovene punk group O!KULT. He is a pioneer of the Slovene techno music scene. Since 1987, he has been composing music for both Slovenian and international theatre, dance and multimedia performances and projects, and has made guest appearances throughout Europe. Recently he works with Irena Pivka on a series of audio-visual installations and the Radio Cona – temporary radio station for contemporary art.
TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice, visit this
Belgrade in collaboration with Kontrapunkt, sovaldi Skopje, within the project Deschooling Classroom (O^O)*, presents the seminar and public lecture by Aldo Milohnić, sociologist and theorist of theatre and culture from Ljubljana. He has been invited to take part in the project of collective self-education in arts and culture Deschooling classroom (O^O), by working group Art and/as politics, which deals with research of relations between art and politics, as well as of repoliticization of the discourses of humanities. The public lecture with discussion in the Cultural centre Magacin is the final session of two-day seminar, that Aldo Milohnić will conceive for that group.

PUBLIC DOMAIN AND ITS PERFORMANCES

There is a long history of struggles for preserving public spaces from investment’s expansionism of corporate capital. What is relatively new, however, is the neoliberal strategy to bypass the public control over the public good by using so called “public-private partnership” model. Although this phrase is an oxymoron in its own right, it is used by politicians, managers and PR-departments to veil the real threat of this kind of business for public interests.

In introduction of his lecture, Aldo Milohnić will discuss penetration of private capital into public urban space in general and commercialization of art and culture in particular. Second part of his lecture will be devoted to several examples of artistic actions and performances in urban public spaces questioning the status of public domain and public interest in relation to “branding” in economy, politics, and art system.

The lecture is in English language, without translation.

ALDO MILOHNIĆ, MA in sociology of culture, is a researcher at the Peace Institute Ljubljana – Institute for Contemporary Social and Political Studies where he works on research projects in the fields of sociology of culture and cultural policy. He is editor of the Politike book series, author of several books (most recently Theories of Contemporary Theatre and Performance, 2009) and editor of numerous special issues of cultural journals. His texts are published in journals Maska, Frakcija, TkH, Amfiteater and Performance Research as well as in catalogues and anthologies. He has participated as a lecturer in numerous international conferences on social and cultural theories, performing arts theory and cultural politics as well as in the Contemporary Performing Arts Seminar (permanent seminar organized by Maska, Ljubljana). Fields of interest: sociology of culture, cultural policy, performing arts theory, epistemology of social sciences and the humanities.

*Deschooling Classroom is project by the TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice from Belgrade (http://tkh-generator.net/), in partnership with the organization Kontrapunkt from Skopje (http://kontrapunkt-mk.org/), and financially supported by the Swiss Cultural Programme in the Western Balkans (www.scp-ba.net).

Kontrapunkt (Skopje) and TkH platform (Belgrade), erectile
in the framework of Deschooling Classroom* presents:

“Love Without Mercy”
Public presentation / Artist talk

Saturday, ask 11 December 2010 at 8 pm (Duration: 90 minutes)
Venue: Cultural Center CK, Skopje

Presenting the project Ballettikka Internettikka (2001-2011) by Igor Štromajer & Brane Zorman.

In collaboration with Kontrapunkt, Skopje; deschooling.classroom(o^o) and TkH – Centre for Performing Arts Theory and Practice, Belgrade.

We shall fight them on the beaches. We shall fight them on the landing grounds. We shall fight in the fields and in the streets, we shall fight in the hills. We shall never surrender.”
(W. Churchill)

Ballettikka Internettikka is a series of tactical art projects which began in 2001 with the exploration of Internet ballet. It explores wireless Internet ballet performances combined with guerrilla tactics and mobile live Internet broadcasting strategies.

Ballettikka Internettikka uses impossible connections to develop the possible strategies of resistance and disobedience. The project participates in the already existing protocols of communication, yet without being servile to these protocols, it opens up links between emotionality and technology, production and ethics, desire and organization, imagination and institution. The distribution of politics and intimacy without any reason and purpose, with the use of limited, defined and controlled protocols is a dystopia and an unsubmissive revolt to the world of capital, which can be disarmed only by the use of its own tactics.

Authors: Igor Štromajer and Brane Zorman
Theoretical Adviser: Bojana Kunst

From 2001 to 2010 nineteen major Ballettikka Internettikka actions were performed:

- Net Ballet – Internet, 2001
- Ballet Net – The Bolshoi Theatre, Moscow, Russia, 2002
- M-III Robot Ballet – Bergen International Theatre, Bergen, Norway, 2003
- BRVI – Ballettikka RealVideo Internettikka – Television Slovenia – Cultural Program, U3, 2003
- Autto Mobillikka – Ljubljana Motorway Ring, Slovenia, 2003
- Illegallikka Robottikka – Teatro alla Scala, Milan, Italy, 2004
- BEO Guerrillikka – National Theatre, Belgrade, Serbia, 2005
- VolksNetBallet – Volksbühne, Berlin, Germany, 2006
- Portraits – Internet, 2007
- Aeronauttikka – Internet, 2007
- RenminNetBallet – Hong Kong City Hall, 2007
- Stattikka – CYNETart, Trans-Media-Akademie Hellerau, Dresden, Germany, 2007
- Olymppikka – Internet, Fire Polygon, 2008
- Hydraullikka – Plaza del Rey, Madrid, Spain, 2008
- Intermenttikka – Total Museum of Contemporary Art, Seoul, Korea, 2008
- Norddikka – Svalbard, Norway, Arctic Ocean, 2008/2009
- Nipponnikka – Minami Torishima, Japan, Pacific Ocean, 2009
- Insecttikka – Hamburg, Germany / Amsterdam, The Netherlands, 2010
- SubAquattikka – ZOO Ljubljana, Slovenia, 2010

Ballettikka Internettikka is a co-production of Intima Virtual Base (www.intima.org) and Cona (www.cona.si) 2001–2010 and Aksioma 2003.

In the years 2001–2010 the project was financially supported by the Ministry of Culture of the Republic of Slovenia, the Ministry of Culture of the Kingdom of Spain, the Ministry of Culture of the Republic of Serbia, Norsk Kulturfond, Arts Council Korea, Hong Kong Arts Development Council, Hong Kong Cultural Service Department, Netherlands Media Art Institute, the Municipality of Madrid, the Municipality of Dresden, the Municipality of Belgrade, the Municipality of Ljubljana, Epson.

Igor Štromajer
www.intima.org
– is an intimate mobile communicator and media artist. He researches intimate emotional tactics and traumatic low-tech guerrilla strategies. He has shown his work at more than a hundred exhibitions in fifty countries on all the continents and received a number of awards. His artworks are included in the permanent collections of the Centre Georges Pompidou, Paris; the Museo Nacional Reina Sofía, Madrid; Moderna galerija Ljubljana, Slovenia; Computerfinearts Gallery, New York; Maribor Art Gallery and others.

Brane Zorman
www.cona.si
– is a composer and sound manipulator. Between 1982 and 1986 he was frontman for the Slovene punk group O!KULT. He is a pioneer of the Slovene techno music scene. Since 1987, he has been composing music for both Slovenian and international theatre, dance and multimedia performances and projects, and has made guest appearances throughout Europe. Recently he works with Irena Pivka on a series of audio-visual installations and the Radio Cona – temporary radio station for contemporary art.

*Deschooling Classroom is project by TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice from Belgrade (http://tkh-generator.net/), in partnership with the organization Kontrapunkt from Skopje (http://kontrapunkt-mk.org/), and financially supported by the Swiss Cultural Programme in the Western Balkans (www.scp-ba.net).

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Rezultati konkursa za učešće u projektu Raškolovano znanje(o^o), 2010/2011.

1

Početkom 1820-ih, this site kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, anemia
29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, remedy
29. MAJ, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, page
29. maj, try
19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, one Health
međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, prothesis
29. MAJ, seek
19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), capsule obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), illness obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, website like this
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su, rx
na e-mail adresu projekta, stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali intersovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), treatment
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, story
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su, prosthetic
na e-mail adresu projekta, stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali intersovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), this site
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, illness 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), weight loss
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, 02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
U ime žirija za prijem polaznika/polaznica u drugu generaciju projekta Raškolovano znanje (o^o), ambulance
obaveštavamo Vas da će lista primljenih kandidata/kandidatkinja biti objavljena u sredu, look
02. juna 2010. godine. Razlog za jednodnevno kašnjenje je neočekivano veliki broj prijava koje su stigle pred samo zatvaranje konkursa.

U želji da sve pristigle prijave što pažljivije prouče, pilule obrade i razvrstaju, članovi i članice žirija izvinjavaju se kandidatima/kandidatkinjama zbog kašnjenja. Tim projekta “Raškolovano znanje o^o”, zahvaljuje se svima koji su pokazali interesovanje za učešće u ovom programu.
Poštovani/e, seek

Obaveštavamo da je žiri u sastavu: Ana Vujanović, viagra
Iskra Gešoska, pilule
Milena Bogavac, Đorđe Jovanović i Vladimir Jerić, doneo odluku o prijemu polaznika i polaznica druge generacije projekta Raškolovano znanje (o^o). Na konkurs je prispela osamdeset jedna prijava: pedeset dve u Srbiji i dvadeset devet u Makedoniji.

S obzirom na ovako veliki broj kandidata i kandidatkinja, kao i na činjenicu da su gotovo sve prijave bile utemeljene, propraćene dobro artikulisanim motivacijama i relevantnim radovima, zaključujemo da je potreba za inicijativom kolektivnog samoobrazovanja u umetnosti i kulturi na nezavisnim scenama u regionu veoma snažna. Zadatak žirija bio da od svih pristiglih prijava odabere samo devetnaest, a razlog za ovako usku selekciju jesu neveliki kapaciteti projekta. S obzirom da nismo u mogućnosti da primimo sve kandidate i kandidatkinje koji po brojnim kritrerijumima zaslužuju da uzmu učešće u Raškolovanom znanju (o^o), bili smo prinuđeni da jednom delu prijavljenih ponudimo opciju delimičnog učešća (part time).

Kandidati i kandidatkinje primljeni kao part-time ucesnici, ravnopravni su članovi i članice radnih grupa, s tom razlikom što projekat Raškolovano znanje (o^o) nije u mogućnosti da pokrije sve troškove učešća u programu. Ipak, tim projekta obavezuje se da će tokom trajanja procesa, pokušati da troškove part time polaznika/polaznica u najvećoj mogućoj meri umanji.

Prijavljene kandidate i kandidatkinje koje nismo u mogućnosti da uvrstimo u drugu generaciju projekta, podsećamo kako su sva predavanja, prezentacije i deo radionica Raškolovanog znanja (o^o) otvoreni za publiku i aktivno učešće većeg broja ljudi.

Zahvaljujemo vam se na interesovanju, a polaznicima/polaznicama druge generacije Raškolovanog znanja (o^o) želimo uspešan i koristan rad.

POLAZNICI/E RAŠKOLOVANOG ZNANJA (o^o) 2010/2011

Kulturne politike nezavisnih scena

Tamara Bušuterska (Тамара Буштерска)
Marijana Cvetković
Ksenija Čočkova (Ксенија Чочкова)
Biljana Dmitrova (Билјана Димитрова)
Nevena Janković
Marina Lauš

part time:
Marija Bjekova (Марија Бјекова)
Ana Dubljević
Maja Marković
Martina Nikolovska (Мартина Николовска)
Lavinija Šuvaka (Лавинија Шувака)

Umetnost i aktivizam (performans, film, internet)

Marko Aksentijević
Doplgenger kolektiv (jedno full time mesto)
Ivana Dragšić (Ивана Драгшиќ)
Andrija Filipović
Nita Muča (Nita Mucha)
Vladimir Palibrk
Dragana Zarevska (Драгана Заревска)

part time:
Doplgenger kolektiv (jedno part time mesto)
Ivana Koraksić
Ivana Nelkovska (Ивана Нелковска)
Jovana Papović
Maja Pelević
Katarina Petrović
Hristina Stojčevska (Христина Стојчевска)
Jordan Tasevski (Јордан Тасевски)

Umetnost i/kao politika (repolitizacija diskursa humanistike)

Ivica Antevski (Ивица Антевски)
Marko Djordjević
Ana Isaković
Kristofer Jovkovski (Кристофер Јовковски)
Vladimir Krstevski (Владимир Крстевски)
Aneta Stojnić

part time:
Žarko Aleksić
Snežana Filipova (Снежана Филипова)
Sava Jokić
Mirjana Nedeva (Мирјана Недева)

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

PREDAVANJE JANJE STJEPANOVIĆ :: MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE :: 29. maj, 19:00 :: Magacin u Kraljevića Marka 4

1

Početkom 1820-ih, this site kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, anemia
29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

OPEN CALL FOR PARTICIPATION IN THE PROJECT ‘DESCHOOLING CLASSROOM (o^o)’, 2010/2011’

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 1 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 2 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Контрапункт (културен центар Точка)

Ве поканува на

Предавање и разговор

со

Гералд Рауниг

на тема Уметност и револуција

13.05.2010, thumb
Културен центар ЦК, viagra dosage
почеток 20.00

Контрапункт (Културен центар Точка) ве повикува заедно да го проследиме предавањето придружено со отворената дискусија, apoplexy
на еден од најзначајните теоретичари на ова време, Гералд Рауниг.

Предавањето на Гералд Рауниг, насловено како „Уметност и револуција“, реферира на неговото истоимено дело, кое претставува алтернативна историја на уметноста на „долгиот дваесетти век“. Во неговото предавање ќе биде опфатен периодот на потреси во општеството и во уметноста во еден долг историски пресек, од времето на Париската комуна во 1871 година до турбулентните алтер-глобалистички протести од Џенова во 2001 година.

Внимателно, со специфична методологија и искуство не само на врвен теоретичар туку и на активист, Рауниг движејќи се од акциите и дејствувањето на Ситуационистите и Сергеј Ејзенштајн до Виенскиот активизам, ги прикажува аспектите на револуционерната трансгресија и на оптимистичкото придвижување во однос на нејзината поставеност низ периодот на нејзините успеси и катастрофи.

Реферирајќи на идејата на Жил Делез и на Феликс Гатари за „машините“, Рауниг ја проширува пост-структуралистичката теорија на револуцијата врз експлозивите врски меѓу уметноста и активизмот.

Ваквиот аспект е особено важен за нас во мигов, кога постои обид за артикулација во однос на (зло)употребата на уметноста во политички цели.

Рауниг преку своите ставови за односот револуција-уметност се обидува да ги поттикне новите генерации уметници, теоретичари и промислувачи на општествените феномени, да одбијат да учествуваат во застарениот и истоштувачки поредок на пазарот и да се потчинуваат на секој вид авторитети, особено на оние во чии раце е политичката моќ. Наместо тоа предлага тие да се обидат да создадат радикално поинаков метод на општествен ангажман и дејствување.

Рауниг развива суштински и витален современ метод на политичка промена – метод со кој се надминуваат застарените формулации на отпор и бунтовништво. Според Рауниг, низ историјата, премногу крв и мастило се пролеани за да се сочуваат одделени „машините на уметноста“ и „машините на револуцијата“.

Убедени сме дека оваа средба со Гералд Рауниг ќе отвори многу прашања, но и дека ќе даде одговори на веќе силно започнатите дебати кај нас на оваа тема.

Гералд Раунинг е филозоф, теоретичар на уметноста, а поле на неговиот интерес и истражување се политичката естетика и културните политики. Работи во Европскиот институт за прогресивни културни политики. Координатор е на транснационалниот истражувачки проект republicart (www.republicart.net), transform (www.transform.eipcp.net), Creating Worlds (www.creatingworlds.eipcp.net), предава на Институтот за филозофија, при универзитетот во Клагенфурт.

Уредник е и коуредник на многу списанија од областа на теоријата, филозофијата, уметноста како и на журналот за радикални демократски културни политики Kulturrisse.

Предавањето е во рамките на проектот Расшколувано знаење 0^0, кој е партнерски проект на Контрапункт (Скопје) и ТкХ (Белград), а е поддржан од Швајцарска програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

TkH platform (Belgrade) and Kontrapunkt (Skopje) announce the call for participation in the annual program of collective self-education in arts and culture – Deschooling Classroom.

The project addresses students of arts, sales
humanities and social sciences, pill
professionals and cultural workers from Belgrade and Skopje, interested in contributions to the independent scenes.

Deschooling Classroom aims at assessing and advancing alternatives to the hierarchical models of education in arts and culture. In methodological terms, the project moves away from the concepts of individual authorship and expertise, and advocates collective self-educational structures, where self-organised communities facilitate horizontal production, exchange and distribution of knowledge.

The project was launched by the TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice from Belgrade (http://tkh-generator.net), in partnership with the organization Kontrapunkt from Skopje (http://kontrapunkt-mk.org), and financially supported by the Swiss Cultural Programme in the Western Balkans (www.scp-ba.net).

Co-authors of the project are Marta Popivoda, Ana Vujanovic and Iskra Gesoska.

PROJECT STRUCTURE: Working Groups, Activities, Eligibility

Working Groups

The process of collective self-education is structured through working groups, focused on a particular field/topic. The following topics are proposed for the cycle 2010/2011:

  • Cultural politics of independent scenes
  • Art and activism (performance, film and Internet)
  • Art and/as politics (repolitization of discourses of the humanities).

Our intention is to provide space for production and exchange of knowledge, deficient on the local independent scenes, however important for their critical assessment, affirmation and development. We attempt at addressing the key levels of action, in terms of cultural policy/management, artistic practice and art theory.

Candidates enter the selection for one of the proposed topics. When the working groups are formed, participants freely define the subject/problematics of their work and conceive their approaches and working methods, with theoretical support and assistance from the program editors and coordinators.

The working groups have a regional character and include 6 participants from Belgrade and Skopje (total of 18 participants).

Activities

During the cycle 2010/2011, the students will take part in the following activities:

  • Open Week is a brief program comprising workshops, presentations and meetings of the students of the first and second generation in Deschooling Classroom. The open week will be hosted in Skopje, on June 08-11, 2010. Along with the program with local and international guests, during the Open Week the first-generation students will publicly present their work and collaborative projects.
  • Summer School is an intense one-week educational event. The content of the program and the list of guest collaborators will be conceived by the project editors and participants in the working groups. The methodology of the Summer School is also a matter of consent. The Summer School will be convened in Montenegro in August 2010.
  • Incubator – a six-month collaborative work process of the working groups. Its schedule, program and work dynamics will be conceived by the students. In formal terms, the Incubator includes: a continuous self-educational process of the working groups accomplished through meetings, e-mailing, Skype and video links, and programs facilitated by the invited guest collaborators. The Incubator lasts from September 2010 to February 2011.
  • Timeshare Campus is a program/organizational structure offering accommodation, production and spatial/technical facilities for collaborative work in the period of March – April 2011 in Belgrade and Skopje. Timeshare Campus follows the research phase in the Incubator, as a framework for realization of joint cultural initiatives or works (installations, videos, performances, web sites, publications, round tables etc.)

Eligibility

Participation in the program Deschooling Classroom is entirely free of charge.

Besides, the participants are provided with material resources for research and work (space, technical equipment, reference literature etc.) and production/technical conditions for execution of their collective works (modest budgets, space, equipment, management). Their travel expenses and accommodation for all programs of their working group organized in the other town (Open Week, Summer School, programs during the Incubator, Timeshare Campus) are fully covered.

What is expected from the participants is willingness to act on the independent scene, full participation in the program activities, respect for the colleagues, openness for problematizations, and responsibility for the collective self-educational process.

Any form of discrimination on ethnic, sexual, gender, age, religious etc. grounds is not acceptable in Deschooling Classroom.

HOW TO APPLY

Discrimination on ethnic, sexual, gender, age, religious etc. grounds is not allowed in the selection process.

Please send your application comprising:

  • a narrative biography, including your personal data and contact (up to 500 words);
  • sample of your work (in any medium), and
  • letter of motivation, with indicated field of interest (up to one page).

To:

Deschooling Classroom: dsc@tkh-generator.net

Deadline: May 27, 2010

Jury: Ana Vujanovic (program editor of the project, Belgrade), Iskra Gesoska (program editor of the project, Skopje), Milena Bogavac (participant in the first generation of Deschooling Classroom, program coordinator of the second cycle, Belgrade), Djordje Jovanovic (participant in the first generation of Deschooling Classroom, Skopje) and Vladimir Jeric (participant in the first generation of Deschooling Classroom, Belgrade).

The results of the selection will be announced by June 1, 2010 on the web site www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net.

FOR FURTHER INFORMATION

on the project, please visit: www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net, or contact us by e-mail: dsc@tkh-generator.net.

During the selection process, the offices of TkH and Kontrapunkt will be open for your questions and inquiries on Fridays, 15-19hrs.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

OTVORENI DAN(o^o) :: Bojana Kunst / Jan Ritsema / Ana Vujanović :: 8. maj, NU “Božidar Adžija”

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 1 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 2 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

TKH-PLATFORMA

u okviru projekta Raškolovano znanje(o^o)

Vas poziva na

OTVORENI DAN

(o^o)

Subota, diagnosis
08. maj 2010, more about
19:00

NU “Božidar Adžija”, velika sala

(Radoslava Grujića 3, bivša Božidar Adžija)

Bojana Kunst / Jan Ritsema / Ana Vujanović

Otvoreni dan je javni kulturni događaj koji se bavi kolektivnim samoobrazovanjem u umetnosti i kulturi, koje razvijamo u okviru projekta Raškolovano znanje.

Raškolovano znanje je društveno-angažovana kulturna inicijativa koja dolazi sa nezavisne scene. Ona pokušava da toj sceni obezbedi materijalnu i konceptualnu infrastruktu za otvorene, kolektivne i nehijerarhijske procese proizvodnje, distribucije i razmene kritičkih znanja, kakvi su isključeni iz zvaničnog obrazovnog sistema.

Kakve su metode i šta je sadržaj takve inicijative, koji su njeni rezultati i nedostaci, kako se pozicionira prema obrazovnoj instituciji, koje društvene vrednosti promoviše? – to su pitanja o kojima ćemo na Otvorenom danu pokušati javno da mislimo i polemišemo.

——————————————————————————

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net

http://www.facebook.com/home.php#/group.php?gid=78283563826

http://www.facebook.com/?ref=home#!/event.php?eid=119783401379399

———————————————————————————————-

:: PROGRAM ::

19:00 – 19:30

prezentacija projekta RAŠKOLOVANO ZNANJE :: Ana Vujanović

Ova kratka prezentacija namenjena je javnom predstavljanju projekta – njegovog koncepta, programa i politike. Tokom izlaganja Ana Vujanović će ponuditi (samo)refleksiju iskustava kroz koje smo prošli protekle godine, radeći sa prvom generacijom učesnika, a zatim najaviti izmene koje ćemo sprovesti tokom drugog ciklusa.

U att. mejla se nalazi Open Call – poziv za upis II generacije programa Raškolovano znanje.

Ana Vujanović je freelance radnica (teoretičarka, organizatorka, dramaturškinja) u oblasti savremenih izvođačkih umetnosti i kulture. Angažovana je u programu TkH platforme (Beograd) i Les laboratoires d’Aubervilliers (Pariz), i predaje na Univerzitetu umetnosti, Beograd. Koautorka je i urednica projekta Raškolovano znanje.

19:30 – 20:30

predavanje KAKO VAŠA UMETNOST, KOLEGA?* :: Bojana Kunst

Predavanje se bavi bitnim pitanjima s kojima se Bojana Kunst susreće poslednjih godina, radeći u oblasti samoobrazovanja. Autorka će se naročito baviti svojim radom u Maski i na Seminaru savremenih izvođačkih umetnosti u Ljubljani. Maska se uglavnom pozicionira u direktnoj vezi sa performansom kao političkom reartikulacijom mišljenja i prakse umetnosti. Ipak, važno je shvatiti da se poslednjih decenija dešavaju temeljne promene načina umetničkog stvaranja i rada. One su povezane sa procesima uopštavanja i apstrahovanja kritičkih procedura u savremenom društvu. Postoji li potreba da u tom kontekstu praksu ponovo učinimo pojedinačnom i obratimo pažnju na njenu materijalnost?

* Naslov predavanja je citat naziva slike Jorga Immendorffa Wo stehst du mit deiner Kunst, Kollege? (1973)

Predavanje je na engleskom jeziku, bez prevoda.

Bojana Kunst je filozofkinja, dramaturškinja i teoretičarka performansa. Angažovana je kao gostujući profesor na Univerzitetu u Hamburgu, gde predaje Studije performansa, i kao predavač na Primorskom univerzitetu u Kopru. Članica je uredništva časopisa MaskaAmfiteatarPerformance Research, i objavljuje teorijske tekstove u brojnim časopisima i zbornicima širom Evrope.

20:45 – 21:45

diskusija SAMOOBRAZOVANJE, ALI KAKO? :: Jan Ritsema

Jedan isti sadržaj učenja može imati različite rezultate, ukoliko ga sprovedemo metodama drugačijim od naučenih. Nije li onda metod ono što proizvodi sadržaj znanja? Nije li, stoga, ako želimo da stimulišemo kritičko samoobrazovanje važnije fokusirati se na to kako učimo, u kojim okolnostima i sa kojim pretpostavkama?

Diskusija je na engleskom jeziku.

Jan Ritsema je holandski pozorišni reditelj, izdavač i kulturno-umetnički aktivista. Nakon dugogodišnje uspešne rediteljske karijere u brojnim pozorištima širom Evrope, godine 2006. osnovao je PerformingArtsForum: PAF u St.Ermu u Francuskoj. PAF funkcioniše kao otvoreni istraživački, obrazovni i diskusioni forum za delatnike u savremenoj umetnosti, novim medijima, teoriji i kulturnoj produkciji.

od 21:45

konsultacije i razgovori potencijalnih učesnika u ciklusu 2010/11. i drugih zainteresovanih sa projektnim timom i učesnicima prve generacije Raškolovanog znanja

RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istražuje i promoviše alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaže se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

Raškolovano znanje realizuju TkH platforma iz Beograda (www.tkh-generator.net) i Kontrapunkt iz Skoplja (www.kontrapunkt-mk.org), uz podršku Švajcarskog Programa za Kulturu za Zapadni Balkan (www.scp-ba.net).

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 1 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 2 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 3 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

SUMMER SCHOOL DESCHOOLING CLASSROOM(o^o) :: 16-22 August 2009 :: Ohrid (Macedonia)

letnja-skola-09

PROGRAMME & SCHEDULE

16 AUGUST (SUNDAY)

19:00 Dinner

20:15 Introductory word: organisers

20:30 Opening lecture: Goran Stefanovski

17 AUGUST (MONDAY)

10:00 – 13:00 Presentations: participants
Moderator: Ana Vujanović
The session consists of 10-minute presentations of each participant of the School. It can include personal portfolio, resuscitation fields of interest, as well as proposals of possible programs the participants want to propose to the others during the School. All formats are possible, as well as video and audio media.

13:00-16:30 Lunch, leisure time

16:30-18:30 Presentations: participants
Moderator: Marta Popivoda

18:30-20:30 Dinner, break

20:30-22:00 “The biopolitical and necropolitical space of EU (2)”,
lecture and discussion: Marina Gržinić


18 AUGUST (TUESDAY)

10:00-13:00 “Where Do We Stand? De-Coloniality of Knowledge”,
workshop: Marina Gržinić

13:00-16:30 Launch, leisure time

16:30-19:00 Time and space for programs by the participants

19:00 Dinner, break

20:30 Evening events:
• 20:30-21:00 “Dictionary of self-education – 1. Deschooling”,
sharp thoughts: Ana Vujanović (with sparing partner – Marina Gržinić)
“Sharp thought” is meant as 30-minute format of public talk. It consists of short lecture / presentation of a concrete topic (in this case a concept from the dictionary) by a presenter, following with brief polemic with a sparing partner who contests it.
• 21:00… Film projection with discussion and/or other programs proposed by the participants…

19 AUGUST (WEDNESDAY)

10:00-11:30 “Self-organisation as method of art production”,
presentation/lecture and discussion: Dmitry Vilensky

11:30-13:00 Time and space for programs by the participants

13:00-16:00 Lunch, leisure time

16:00-19:00 “Self-organisation as method of art production”,
workshop: Dmitry Vilensky

19:00 Dinner, break

20:30 Evening events:
• 20:30-21:00 “Dictionary of self-education – 2. Post-pedagogy”,
sharp thoughts: Ana Vujanović (with a sparing partner, Jelena Vesić)
• 21:00… Film projection with discussion and/or other programs proposed by the participants…

20 AUGUST (THURSDAY)

10:30-12:00 “Where the Internet came from, and why this ship is full of ‘pirates’?”,
lecture and discussion: Vladimir Jeric Vlidi

12:00-13:00 Informal talk about the working groups of (o^o) 2009/10
Moderator: Iskra Geshoska
The participants of (o^o) project 2009/10 are supposed to express their fields of interest proposed as topics for possible working groups.

13:00-16:30 Lunch, leisure time

16:30-19:00 Time and space for programs by the participants

19:00 Dinner, break

20:30 Evening events:
• 20:30-21:00 “Dictionary of self-education – 3. Ignorant Schoolmaster”,
sharp thoughts: Ana Vujanović (with a sparing partner, Dmitry Vilensky)
• 21:00… Film and/or other programs proposed by the participants…


21 AUGUST (FRIDAY)

10:00-10:30 “Dictionary of self-education – 4. Critical pedagogy”,
sharp thoughts: Ana Vujanović (with a sparing partner, Iskra Geshoska)

10:45-13:00 „(o^o) working groups”, talks in groups
Moderator: a participant
The participants of (o^o) project 2009/10 will talk in smaller groups, according to the previously expressed interest, focusing concrete topics as well as formats of collaborative works during incubator and time-share campus…

13:00-16:30 Launch, leisure time

16:30-19:00 Time and space for programs by the participants

18:00-19:00 „(o^o) working groups”, talk with conclusions
Moderator: a participant
The session is dedicated to articulation of the working groups (o^o) project 2009/10, including fields of work and ways of collaboration. These conclusions are not final, as they will be presented to the other participants of the project who do not attend the School, but should be the basis of future work in the project.

19:00 Dinner… informal talks…

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Open Call for Participation at the :: SUMMER SCHOOL DESCHOOLING CLASSROOM(o^o) :: 16-22 August 2009, Ohrid (Macedonia)

related concepts and terms: research, no rx art practice as research, experiment, de-institutionalization, deschooling, self-organization, methodology, open source

Current cultural-artistic initiatives and conditions of work at the independents scenes today require new formats of education, learning, knowledge production and sharing, that go beyond models established in official educational institutions. As the scenes grow, the formats become more articulated and organized, thus emphasizing the importance of the process of self-organized learning in collective instead of gained amount of knowledge as the result of this process. Besides, the articulation of the formats render their methodologies available for sharing, further applying and/or improving by others. It also prevents us from over-enthusiastic understanding them.

Among characteristic organized formats of work in collective self-education, one can find: workshop, laboratory, working group or workgroup, and reading group.

Workshop and laboratory, as we know them in contemporary art and culture, are similar formats, sometimes considered variants. Moreover their etymology is the same – both are about “work” or “labor”. However, they are not the same nor at practical neither on conceptual level.[1]

Workshop is the most often about skills or similar particular (piece of) knowledge. It is realized as organized passing on of certain technique, specific knowledge, skill, experience, or method. Workshop is led by a workshop leader (up to 3) who already has or knows that technique, skill etc, and includes several participants who are interested in it. In collective self-education, a group gathered around common interest or aim is the one who invites certain workshop leader according to its concrete need. Workshop is framed in time, and it usually lasts from one day to one week. Laboratory is meant as wider and less organized infrastructure for artificial providing optimal conditions for experiments, discussions, and creative processes of a group of collaborators. An educational laboratory shouldn’t be led; it rather gathers horizontally collaborators in a cultural-artistic process in order to put certain subjects in question, to test methods, or to try new solutions and ideas. Therefore, there is usually a moderator or facilitator – instead of leader – of the laboratory. Laboratory can be realized without predetermined duration, as an open process, but because of economic reasons it is actually a rare case and it usually appears as a problem-solving format.

Speaking conceptually, although work is starting point for both workshop and laboratory, it is treated differently. Work-shop (in previous periods connected with crafts) is about “selling and buying” knowledge that can be integrated in future work of the participants. On the other hand, laboratory (from lat. laborare > laboratorium “a place for labor or work”) is about improving the work through extending knowledge about it, inventing it, questioning it, or destabilizing its premises by putting it into an experimental situation.[2]

Working group in the addressed field is a community gathered around common educational aim: particular task, research project, problematics, topics… It is temporary format motivated just by the aim, and after it is completed working group disintegrates. Number of members, their roles, as well as duration and organization of a working group depend on the very members and type of the aim. In the situation of collective self-education this format implies a “post-pedagogical” shifting the roles of those who know and those who are taught, those who ask questions and those who give answers. In that way each member of the group can learn from the others and learn them, orient the work of the group and follow the stream proposed by someone else. Because of the complexity caused by multi-directional “togetherness” of educational process and one predetermined aim on the other hand, working group requires precise organizational structure and decision-making process. Otherwise it can easily transforms in standard hierarchical educational or research situation.[3]

Reading group is also a temporary educational community, but whose work is intellectually orientated and focused on studying certain literature. It is usually not motivated by a particular task or aim, but by common field of interest and will to research on it by reading, discussing and thinking in a collective situation (but without a request for togetherness). Typical form of work within reading group is “seminar”. It is practiced also in official high education, when a group of students self-organize themselves in order to read together certain book or author. This kind of work concentrated around written material implies Rancierean horizontal educational situation, where “the book” is material artifact that engages directly all present intelligences in equally valuable understanding and interpreting it.[4] From the process of work within a reading group who benefits the most are the individual participants, who can work separately from each other and whose collaboration within the group don’t necessarily requires solidarity or common vision of cultural or artistic practice. However, it can be a starting point for certain group work or action in future.


[1] See more about art practice as research, laboratory and experiment in contemporary art in Ana Vujanovic: entries “Reasearch, Laboratory/Experiment”, and “Open Work”, Performance Research: Lexicon, vol. 11/ no. 3, Routledge, London, 2007.

[2] See more about popularity of research and labs in contemporary performing arts in Mårten Spångberg: “Overwhelming, The Doing of Research” (manuscript), 2006.

[3] See more in Oxana Timofeeva, “From the ‘Inoperative Community’ to the ‘Workgroup’”, at http://magazines.documenta.de/frontend/article.php?IdLanguage=1&NrArticle=702, May 17, 2009 / “Od ‘neoperativne zajednice’ do ‘radne grupe’”, TkH, no. 13, Belgrade, 2007.

[4] More precisely it is the situation of professor Jacotot; see: Jacques Ranciere, The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation, Stanford: Stanford University Press, 1991.

torbe-031

The summer school Deschooling Classroom is a consisting part of the three year project on collective self-education in the arts and culture Deschooling Classroom(o^o). The project is organised by TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice from Belgrade (http://tkh-generator.net) and the organization Kontrapunkt, this
from Skopje (http://kontrapunkt-mk.org), online
with the financial support of the Swiss Cultural Programme in the Western Balkans.

TkH and Kontrapunkt announce the call for participation at the one-week Summer School Deschooling Classroom project for collective self-education. The Summer School programme comprises of different activities such as lectures, workshops, seminar readings in groups, discussions, film projections, and other events related to the issues of self-education and self-organisation in the context of alternative education in arts and culture. The Summer School is aimed to students, cultural workers and emerging professionals in the fields of contemporary art and culture from Serbia and Macedonia and elsewhere.

Deschooling Classroom Summer School and the project in general address the contemporary independent cultural scenes in the region and aim to research and promote alternatives to the hierarchical models of education in the art and culture. The project moves away from the concepts of individual authorship and expertise and advocates open collective educational structures where self-organised communities facilitate horizontal production, exchange and distribution of knowledge.

The Summer School Structure

Besides the attendance at the open lectures, reading seminars, film projections and the other events that are carefully organised during the one-week programme to take place in Ohrid, Macedonia (16-22 August, Hotel Park), the participants will go through an intense process of collective self-education and simultaneously will develop collaborative cultural initiatives throughout the workshops of the working groups.

The programme activities were created according to the various themes and fields of interest of the participants in the one-year project such as: self-education and self-organisation in curating of visual and non-visual arts, interdisciplinary dramaturgy, free software and open source technology, etc.

According to this, the open programmes will be lead by various invited guests and collaborators, such as Marina Gržinić (SLO/A), Dmitry Vilensky (RU), Goran Stefanovski (MAC/GB), Vladimir Jerić (SRB), Ana Vujanović (SRB), as well as by the others involved in the project.

All open programme activities are in English language. The language of the events and meetings organised by and for the very participants depends on the structures of the participants involved (it can be English, Serbian, or Macedonian).

HOW TO APPLY

Both individuals and groups can apply.

Any discrimination on ethnic, gender, generational, sexual, religious, etc. basis is not accepted within this project.

Please send your application consisting of:

  • narrative biography (up to 500 words);
  • one page motivation letter, with indicates field of interest; and
  • your contact (email and cell phone).

To:

Deschooling Classroom :: dsc@tkh-generator.net

Deadline: August 10, 2009.

The decisions will be announced to the applicants by August 11, 2009.

Please note that anybody can apply to participate the Summer School. The participants of the one year project Deschooling Classroom are automatically involved in the School, and do not need to apply particularly for the Summer School. The applicants who want to take part only at the Summer School and did not apply or were not admitted during the open call for the one year project Deschooling Classroom, do not pay participation fee. They need to pay only 228 (for double room) or 252 € (for single room) that covers the accommodation and full board for six days in Hotel Park. The project team can organise their stay in Ohrid, together with the other participants.

For further information please visit: www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net, or contact us at: dsc@tkh-generator.net

Contact person: Vladimir Jankovski ++ 389 75/441763

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Results of the open call for participation in the project deschooling.classroom(o^o) 2009/10

ТКХ и Контрапункт

објавуваат

ОТВОРЕН ДЕН

РАСШКОЛУВАНО.ЗНАЕЊЕ (o^o)

[колективно самообразование во уметноста и културата]

1 јуни, more about Културен центар Точка

neurosurgeon size-full, wp-image-158, frame” title=”open-day” src=”http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/uploads/2009/05/open-day.jpg” alt=”open-day” width=”500″ height=”339″ />

[програма]

20:00

Вовед  во  проектот Расшколувано знаење

Сузана Милевска и Ана Вујановиќ

Расшколувано знаење е проект за колективно самообразование кој е насочен кон современата независна културна сцена во регионот. Неговата цел е да ги истражува и да ги промовира алтернативите на хиерархискиот образовен модел во уметноста и во културата. Од методолошка гледна точка, проектот ги напушта концептите на индивидуално авторство и на стручност, а се залага за отворени колективни образовни структури во кои самоорганизираните заедници спроведуваат продукција, размена и дистрибуција на знаењето според хоризонталните организациски принципи.

20:20

Презентација на ТкХ (Теорија која хода)

ТкХ е независна платформа за теорија и пракса од Белград, која се занимава со унапредување на современите изведувачки уметности и критичките дискурси во локалниот контекст, како и на нивна афирмација во странство. Активностите на ТкХ вклучуваат: објавување списание за теорија на изведувачките уметности, самообразовни програми, on-line платформа, уметнички и теориски настани, интердисциплинарни перформанси итн.

ТкХ исто така активно е вклучена во расправите поврзани со прашањата на културната политика. Соработува со неколку самоорганизирани иницијативи од Белград (Other Scene), од регионот (Clubture) и пошироко (PAF), во насока на подобрување на инфраструктурните и дискурзивни потенцијали на независната културна сцена.

20:45

Проекција на филmот „Укради го овој филм 2″ (STEAL THIS FILM 2)

„Ова навистина се чудни времиња. Додека толку многу внимание во доминантните медиуми се посветува на ‘борбите’ меѓу старите и новите начини на дистрибуција, меѓу пиратите и институциите задолжени за заштита на авторските права, изгледа дека најголемиот дел од  нас веќе и изгубиле нешто и добиле. Знаеме кои се победниците. Тогаш зошто уште да се зборува?

Ако Укради го овој филм 2 се покаже корисен при регрутацијата на нови луѓе во групата на оние што се подготвени да размислуваат ‘надвор од концептите на интелектуалната сопственост’, креативно да размислуваат за иднината на дистрибуцијата, продукцијата и креативноста, во тој случај сметаме дека навистина сме ја постигнале нашата цел”

21:30

Распуст – Post school party

Добра шанса за неформален разговор со можните учесници и сите оние кои се заинтересирани за проектот и неговиот почеток за време на Отворената недела што ќе се одржи во Белград од 13 до 16 јуни.

Забавата е проследена со атрактивните поттикнувачки закуски во организација на ХНУ.

Расшколувано знаење е партнерски проект на ТкХ (Теорија која хода) платформа за теорија и практика, од Белград (http://tkh-generator.net) и НВО Контрапункт (Културен центар Точка) од Скопје (http://kontrapunkt-mk.org), кој се реализира со финансиска поддршка од Швајцарската програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

TkH i Kontrapunkt

objavljuju

raškolovano.znanje(o^o)

OTVORENA NEDELJA

[kolektivno samoobrazovanje u umetnosti i kulturi]

(o^o)

13-16. jun 2009.

Magacin u Kraljevića Marka 4

Raškolovano znanje je projekat usmeren na nezavisnu kulturnu scenu u regionu, epilepsy
sa ciljem da istraži i promoviše alternative hijerarhijskom modelu obrazovanja u savremenoj umetnosti i kulturi. Metodološki, projekat napušta koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zagovara otvorene kolektivne obrazovne strukture, u kojima samoorganizovane zajednice sprovode horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

Raškolovano znanje je partnerski projekat TkH (Teorija koja hoda) platforme za teoriju i praksu izvođačkih umetnosti iz Beograda (http://tkh-generator.net) i organizacije Kontrapunkt iz Skoplja (http://kontrapunkt-mk.org), a finansijski je podržan od strane Švajcarskog Programa za Kulturu za Zapadni Balkan.

Prvi ciklus projekta (2009/10) započinje Otvorenom nedeljom, koja je ujedno i završetak prethodnog projekta TkH, Šverc znanja! Otvorena nedelja je intenzivni četvorodnevni javni događaj, sastavljen od predavanja, radionica, diskusija i različitih neformalnih i novouspostavljenih formata kolektivnog samoobrazovnog rada u oblastima savremenih izvođačkih i vizuelnih umetnosti, slobodne kulture i kritičkih teorija.

Učešće u svim programima Otvorene nedelje je besplatno.

Za učešće u radionicama/grupnom radu (u programu označeni zvezdicom), potrebno je poslati prijave na adresu: tkh@tkh-generator.net. Prijava treba da sadrži: ime i prezime, kontakt telefon i naznaku za koju radionicu se prijavljujete.

Ostali programi su otvoreni.

otvorena-nedelja2

——————————————————————————————————————————

:: PROGRAM ::

subota, 13. jun

19:00

Ana Vujanović, Suzana Milevska

PREZENTACIJA PROJEKTA RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o)

19:30

Iskra Geshoska, Vladimir Jankovski

PREZENTACIJA ORGANIZACIJE KONTRAPUNKT

Nevladina organizacija Kontapunkt osnovana je u decembru 2001. godine u Skoplju. Kontrapunkt je osnovan sa namerom da promoviše principe decentralizacije, demonopolizacije, demokratizacije, distribucije i difuzije u polju kulture i kulturne politike. Cilj mu je da razvija kritičko mišljenje o svim hegemonim intelektualnim praksama.

20:00

Suzana Milevska

KOMUNITARNA I PARTICIPATORNA UMETNOST [predavanje+diskusija]

Predavanje Suzane Milevske bazira se na njenim ogledu Participatory Art: A Paradigm Shift from Objects to Subjects („Participatorna umetnost: promena paradigme – od objekata do subjekata”) i recentnijem tekstu Participatory Art Practices and Their Hierarchies („Prakse participatorne umetnosti i njihove hijerarhije”) iz 2008. godine. Strukturirano je kao zgusnuti teorijski diskurs koji postavlja pitanja o intersubjektivnosti kolektiva i izazovima idealizaciji i ostvarenju „zajednice” u community-based projektima i participatornoj umetnosti.

Prof. dr Suzana Milevska (Skoplje) je kustoskinja i teoreticarka umetnosti i vizuelne kulture. Njen profesionalni interes fokusiran je na vizuelnu kulturu, teoriju filma i fotografije, psihoanalizu, kao i postkolonijalnu kritiku hegemonih institucija u umetnosti i kulturi i rezima moci u reprezentaciji roda.

nedelja, 14. jun

11:00-14:00

Suzana Milevska

KOLABORATIVNO PISANJE O UMETNOSTI [radionica] *

Pisanje se obično smatra usamljeničkim i individualnim kreativnim procesom. Nakon kratkog uvoda koji se bavi poznatim primerima kolaborativnog pisanja, u okviru radionice sledi eksperimentalni proces praktične primene ovog metoda. Učesnici radionice će se okupiti u manje grupe strukturirane oko zajedničkih interesovanja i tema, i raditi na metodologiji i tekstovima – „produktima” kolaborativnog pisanja.

18:00

[ilegalni_bioskop]

STEAL THIS FILM II

predstavlja: Marta Popivoda

Ukradi ovaj film je filmski serijal koji dokumentuje internacionalni pokret usmeren na borbu protiv intelektualnog vlasništva. Film je produciran od strane “The League of Noble Peers”, a objavljen je i distribuiran kroz BitTorrent peer-to-peer protokol.

Ukradi ovaj film – drugi deo, snimljen je 2007. godine. Tematski, film ispituje tehnološke i kulturne aspekte rata oko autorskih prava, kao i kulturne i ekonomske posledice Interneta. Kroz intervjue sa značajnim akterima ove borbe (Felix Stadler, Lawerence Liang, Sebastian Luetgert…) istražuje se izjava Marka Gettyja da je “intelektualno vlasništvo nafta 21. veka”. Argument u korist Interneta svakako je njegova decentralizovana struktura, u čiju su medijsku materijalnost upisane procedure slobodne razmene informacija, koje obesmišljavaju logiku copyright sistema.

20:00

Jan Ritsema

O IMPROVIZACIJI [javni razgovor]

Predavanje je pogrešan termin kada je reč o samoobrazovanju. Samoobrazovanje inicira onaj koji želi da zna, a ne onaj koji zna.

Javni razgovor možemo iskoristiti da postavljamo pitanja i zajedno razmišljamo o improvizaciji… Ja ću se pripremiti i fokusirati na temu, ali pokretanje i preuzimanje potencijalnog znanja treba da bude sasvim u vašim rukama.

Jan Ritsema (St Erm, Fr) je holandski reditelj I kulturni aktivista. Osnivac je Foruma za izvodjacke umetnosti – PAF (http://pa-f.net) u Francuskoj, koji okuplja najznacajnije aktere nezavisne evropske scene izvodjackih umetnosti. Jedno od bitnih polja njegovog delovanja je samoobrazovanje u umetnosti i kulturi.

ponedeljak, 15. jun

11:00-14:00

Jan Ritsema

O IMPROVIZACIJI [rad u grupi] *

I radionica je pogrešan termin kada je reč o samoobrazovanju. Samoobrazovanje ne podrazumeva učitelja koji prenosi svoje iskustvo i kojem se treba podrediti. Naprotiv, to znači da ovladate znanjem i steknete iskustvo koje vama treba i kojim želite da se kontaminirate.

Rad u grupi na temu improvizacije započinje vašim predlozima. U tom smislu, radionica sa mnom je rad sa vama i podrazumeva zajedničku problematizaciju teme. Prvo treba da uspostavimo principe i granice teme: o kojoj improvizaciji govorimo, i sa kojim ciljem improvizujemo. Zatim je potrebno da definišemo nivo poznatih i nepoznatih elemenata u takvoj postavci. O svemu ovome ćemo razmišljati zajedno ili, još bolje, neka to bude okvir u kojem ćete vi razmišljati o njima.

17:00-19:00

Ana Vujanović

ŠTA JE INTERDISCIPLINARNA DRAMATURGIJA? [kolektivni brainstorming] *

Potreba za njom raste, zajedno sa pojavom novih izvođačkih disciplina i tržišta, preko i izvan dramskog teatra. Ona postaje reč koja se sve češće čuje. Znamo da je na evropskoj sceni već uobičajena praksa. Mnogi veruju da je i u lokalnim kontekstima postala toliko zastupljena da je već često samo fancy ukras brojnih radova. Ali, šta je u stvari interdisciplinarna dramaturgija? Nemamo ni artikulisan diskurs niti metodološki paket za njeno prakticiranje. Imamo samo intuicije, polovična znanja, uglavnom tuđa iskustva i neke primere. U redu, krenućemo od toga.

Na kolektivno brainstormovanje su pozvani svi koje zanima interdisciplinarna dramaturgija – bili oni koreografi, performeri, dramaturzi, reditelji ili teoretičari – a misle da ne znaju šta je to. Ponesite intuicije, znanja, primere i pitanja, kao i otvorenost za prelaske iz teorije u praksu i za kretanje kroz umetničke discipline.

Dr Ana Vujanovic (Beograd) je freelance radnica u oblasti izvodjackih umetnosti i kulture. Prvenstveno se bavi kritickom teorijom, dramaturgijom i kulturnom politikom. Deluje na nezavisnim scenama u Srbiji, regionu i internacionalno i stalna je saradnica TkH platforme (http://tkh-generator.net).

20:00

Florian Schneider

RAT REČI

Rečnici u kontekstu pedagogije koncepta [predavanje+diskusija]

Ima li mogućnosti da se koncept “rečnika” revalorizuje u kontekstu “pedagodije koncepta”? Pod kojim uslovima se proizvode novi koncepti? Kako se može prisvojiti transformativna moć kreiranja novih koncepata: izmišljanjem novih reči i terminologija, revalorizovanjem onih postojećih, pomeranjem ili preokretanjem njihovih značenja?

Čin kreacije se ne uspostavlja kao komunikacija koja uvek teži da obnovi konsenzus i koja traga za univerzalnim, već se pojavljuje kao singularni trenutak, neočekivani susret, događaj.

Na prezentaciji ću predstaviti projekat Dictionary of War (“Rečnik rata”) (http://dictionaryofwar.org). Govoriću o njegovoj pozadini i motivacijama, kao i o rezultatima, postignutim u devet dosadašnjih izdanja projekta.

Florian Schneider (Berlin/Brisel) (http://www.kein.org) je filmski autor, pisac i aktivista novih medija. Njegov rad fokusira se na prelazak granica izmedju mejnstrim i nezavisne kulture, umetnosti i aktivizma, teorije i open source tehnologije.

utorak, 16. jun

11:00-14:00

Florian Schneider

RAT REČI [radionica] *

U okviru radionice diskutovaćemo o seriji mogućih koncepata, koji se bave pitanjima produkcije, performansa i pozicioniranja “sopstva” u odnosu na pozadinu onoga što je danas artikulisano kao “obrazovni preokret”.

14:30

RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o) – CIKLUS 2009/10. [završna diskusija+neformalni razgovori]

Vreme i prostor ostavljeni za refleksije isustava iz Šverca znanja!, za razgovore o prvoj godini projekta Raškolovanog znanja, za predloge i artikulaciju budućih tema rada, kao i za konkretne dogovore između učesnika Otvorene nedelje iz Beograda i Skoplja o pokretanju mogućih radnih grupa. Takođe, dobra prilika da organizatore Raškolovanog znanja pitate sve što je ostalo nejasno o strukturi projekta i učešću u njemu…
Participant of deschooling.classroom(o^o) 2009/10

Belgrade:

  • Milena Bogavac
  • Dragana Bulut
  • Bojan Đorđev
  • Siniša Ilić
  • Vladimir Jerić Vlidi
  • Nikola Jovanović
  • Kontekst: Vida Knežević (i.e. 1 participant from the group)
  • Kružok: Marko Đorđević, salve
    Miloš Nikolić (i.e. 2 participants from the group)
  • Milan Marković
  • Katarina Popović
  • Nebojša Vukelić

Recommended for part-time participation (all accepted):

  • Antal Attila
  • Maja Ćirić
  • Jasna Jovićević
  • Kontekst: Ivana Marjanović, view
    Marko Miletić (i.e. 2 participants from the group)
  • Kružok: Milica Gudović (i.e. 1 participant from the group)
  • Ljiljana Tasić i Dušan Broćić
  • group from Master studies at the University of Arts: Anđela Ćirović, Hadrian Bnin – Bninski, Irena Cvetković, Jelena Nikolić, Maja Stojačković, Stefana Savić

Skopje:

  • Jasmina Aleksova
  • Slavčo Dimitrov
  • Aleksandra Jančevska
  • Đorđi Janevski
  • Đorđe Jovanović
  • Violeta Kačakova
  • Boris Krmov
  • Jovanka Popova
  • Dimitar Samardžijev
  • Biljana Tanurovska
  • Ivana Vaseva
  • Velimir Žernovski

Recommended for part-time participation (all accepted)::

  • Filip Jovanovski
  • Biljana Klekačoska
  • Jasmina Najdovska
  • Elena Veljanovska
  • Dragana Zarevska

Selection committee: Dušan Grlja, Iskra Gešoska, Suzana Milevska, and Ana Vujanović

Belgrade, Skopje / June 22, 2009

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

:: OTVORENA NEDELJA :: 13-16. jun :: Magacin u Kraljevića Marka

DESCHOOLING CLASSROOM(o^o)

[Self-education in the arts and culture]

Deschooling Classroom is a project that addresses the contemporary independent cultural scenes in the region, purchase researching and offering an alternative to the hierarchical models of education in the art and culture. Methodologically, glands the project moves away from the concepts of individual authorship and expertise, and advocates open collective educational structures where self-organised communities facilitate horizontal production, exchange and distribution of knowledge.

The project is organised by TkH (Walking Theory) platform for performing arts theory and practice from Belgrade (http://tkh-generator.net) in partnership with Kontrapunkt, from Skopje (http://kontrapunkt-mk.org).

Its specific objectives are:

  • to raise the awareness of potentialities of self-education, and to develop methodologies for alternative education in contemporary art and culture;
  • to offer studying new and hybrid fields of contemporary culture and art and to help sharing the critical knowledge among art and cultural practitioners;
  • to stimulate collaboration among those who aim to intervene in the existing cultural system;
  • to challenge the conceptual and infra-structural set-up of cultural institutions; and
  • to create new supporting infrastructures for the independent cultural scenes.

The project builds upon international trends of alternative educational culture that appeared in late 20th century in the context of post-Fordist capitalist societies[1]. The wide ranging initiatives try to critically reflect the mainstream education and to find various alternatives, more appropriate to the new social conditions and increased importance of the service industry. Our project is concentrated on independent cultural scenes in the age of transition in the Balkans, where self-organisation and self-education are necessary for the actors to act critically and to be socially relevant and engaged. Its theoretical background is contemporary critical theory, and some of the main references are: Jacques Rancier’s reflections from Ignorant Schoolmaster,[2] Jean-Luc Nancy’s theses on collaboration and belonging, and Ivan Illich’s radical thoughts from Deschooling Society.[3]

Programme of the project runs through two “vectors”:

  1. Content – the programme is orientated toward critical, inter-disciplinary, hybrid knowledge in the field of contemporary art and culture; wherein possible topics include: Curatorial practices in visual and non-visual arts, Interdisciplinary dramaturgy; Free software and digital technology; Inter-medial artistic production, etc;
  2. Methodology – various forms of research and learning about skills and principles of self-organisation and self-education will be organised, e.g. workshops about facilitation, practical advices for running an NGO, discussions about models of decision making processes and about non-hierarchical group work, etc.

In terms of activities, the project is organised in two cycles through which each “generation” will go through the process of collective self-education. Each generation consists of 3-4 working groups gathered around common themes in the above mentioned fields. All the groups have regional character and include 6-8 members from both Belgrade and Skopje. They will participate in following programmes:

  • Open Week is 3-day event, consisting of workshops, lectures and presentations, whose aim is to attract attention and raise awareness about self-education – therefore these will be open to the general public. The open weeks will be organised in Belgrade in 2009 and in Skopje in 2010, and they are departing points for each generation.
  • Incubator comprises a long-term (6 months) collaborative work of the working groups. Their curricula will be designed by the participants, and include a continual self-educational process of the groups in Belgrade and Skopje via video link, and programmes facilitated by invited guest lecturers every month.
  • Summer School is intense one-week educational event, held once per cycle/year. It is created by the participants of all groups from one generation, for themselves and also for the others interested in the topics, especially those from the region. The summer schools will be organised in Ohrid in 2009 and in 2010 probably in Montenegro (will be decided afterwards).
  • Timeshare Campus is accommodation/work structure that facilitates the collaboration between the participants during the time of preparing collective cultural productions with which each cycle is finalised. Two apartments in Skopje and Belgrade will be rented and made available to the groups in the period of two months. The collaborative products can be e.g. video, fanzine, installation, web site, etc. They will be publicly presented in the region afterwards.
  • The project will end with the production of a Toolbox. It includes a Handbook on self-education, written by the participants, organisers, and guests/lecturers. Also, we will make a documentary film, which presents the project and its potential for application in other contexts. The Toolbox will be publicly presented locally and regionally, aiming to obtain visibility and to impact other regional scenes.

[1] I.e. the context of dominancy of immaterial labour, so called “cognitive capitalism”. See more in: Paolo Virno, Grammar of the Multitude; For an Analysis of Contemporary Forms of Life (2004), New York: Semiotext(e).

[2] Jacques Ranciere: The Ignorant Schoolmaster: Five Lessons in Intellectual Emancipation (1991), Stanford: Stanford University Press.

[3] Illich, Deschooling Society (1971), London: Marion Boyars, available at http://www.preservenet.com/theory/Illich/Deschooling/intro.html.

TkH i Kontrapunkt

objavljuju

raškolovano.znanje(o^o)

OTVORENA NEDELJA

[kolektivno samoobrazovanje u umetnosti i kulturi]

(o^o)

13-16. jun 2009.

Magacin u Kraljevića Marka 4

Raškolovano znanje je projekat usmeren na nezavisnu kulturnu scenu u regionu, viagra 60mg
sa ciljem da istraži i promoviše alternative hijerarhijskom modelu obrazovanja u savremenoj umetnosti i kulturi. Metodološki, projekat napušta koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zagovara otvorene kolektivne obrazovne strukture, u kojima samoorganizovane zajednice sprovode horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

Raškolovano znanje je partnerski projekat TkH (Teorija koja hoda) platforme za teoriju i praksu izvođačkih umetnosti iz Beograda (http://tkh-generator.net) i organizacije Kontrapunkt iz Skoplja (http://kontrapunkt-mk.org), a finansijski je podržan od strane Švajcarskog Programa za Kulturu za Zapadni Balkan.

Prvi ciklus projekta (2009/10) započinje Otvorenom nedeljom, koja je ujedno i završetak prethodnog projekta TkH, Šverc znanja! Otvorena nedelja je intenzivni četvorodnevni javni događaj, sastavljen od predavanja, radionica, diskusija i različitih neformalnih i novouspostavljenih formata kolektivnog samoobrazovnog rada u oblastima savremenih izvođačkih i vizuelnih umetnosti, slobodne kulture i kritičkih teorija.

Učešće u svim programima Otvorene nedelje je besplatno.

Za učešće u radionicama/grupnom radu (u programu označeni zvezdicom), potrebno je poslati prijave na adresu: tkh@tkh-generator.net. Prijava treba da sadrži: ime i prezime, kontakt telefon i naznaku za koju radionicu se prijavljujete.

Ostali programi su otvoreni.

otvorena-nedelja2

——————————————————————————————————————————

:: PROGRAM ::

subota, 13. jun

19:00

Ana Vujanović, Suzana Milevska

PREZENTACIJA PROJEKTA RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o)

19:30

Iskra Geshoska, Vladimir Jankovski

PREZENTACIJA ORGANIZACIJE KONTRAPUNKT

Nevladina organizacija Kontapunkt osnovana je u decembru 2001. godine u Skoplju. Kontrapunkt je osnovan sa namerom da promoviše principe decentralizacije, demonopolizacije, demokratizacije, distribucije i difuzije u polju kulture i kulturne politike. Cilj mu je da razvija kritičko mišljenje o svim hegemonim intelektualnim praksama.

20:00

Suzana Milevska

KOMUNITARNA I PARTICIPATORNA UMETNOST [predavanje+diskusija]

Predavanje Suzane Milevske bazira se na njenim ogledu Participatory Art: A Paradigm Shift from Objects to Subjects („Participatorna umetnost: promena paradigme – od objekata do subjekata”) i recentnijem tekstu Participatory Art Practices and Their Hierarchies („Prakse participatorne umetnosti i njihove hijerarhije”) iz 2008. godine. Strukturirano je kao zgusnuti teorijski diskurs koji postavlja pitanja o intersubjektivnosti kolektiva i izazovima idealizaciji i ostvarenju „zajednice” u community-based projektima i participatornoj umetnosti.

Prof. dr Suzana Milevska (Skoplje) je kustoskinja i teoreticarka umetnosti i vizuelne kulture. Njen profesionalni interes fokusiran je na vizuelnu kulturu, teoriju filma i fotografije, psihoanalizu, kao i postkolonijalnu kritiku hegemonih institucija u umetnosti i kulturi i rezima moci u reprezentaciji roda.

nedelja, 14. jun

11:00-14:00

Suzana Milevska

KOLABORATIVNO PISANJE O UMETNOSTI [radionica] *

Pisanje se obično smatra usamljeničkim i individualnim kreativnim procesom. Nakon kratkog uvoda koji se bavi poznatim primerima kolaborativnog pisanja, u okviru radionice sledi eksperimentalni proces praktične primene ovog metoda. Učesnici radionice će se okupiti u manje grupe strukturirane oko zajedničkih interesovanja i tema, i raditi na metodologiji i tekstovima – „produktima” kolaborativnog pisanja.

18:00

[ilegalni_bioskop]

STEAL THIS FILM II

predstavlja: Marta Popivoda

Ukradi ovaj film je filmski serijal koji dokumentuje internacionalni pokret usmeren na borbu protiv intelektualnog vlasništva. Film je produciran od strane “The League of Noble Peers”, a objavljen je i distribuiran kroz BitTorrent peer-to-peer protokol.

Ukradi ovaj film – drugi deo, snimljen je 2007. godine. Tematski, film ispituje tehnološke i kulturne aspekte rata oko autorskih prava, kao i kulturne i ekonomske posledice Interneta. Kroz intervjue sa značajnim akterima ove borbe (Felix Stadler, Lawerence Liang, Sebastian Luetgert…) istražuje se izjava Marka Gettyja da je “intelektualno vlasništvo nafta 21. veka”. Argument u korist Interneta svakako je njegova decentralizovana struktura, u čiju su medijsku materijalnost upisane procedure slobodne razmene informacija, koje obesmišljavaju logiku copyright sistema.

20:00

Jan Ritsema

O IMPROVIZACIJI [javni razgovor]

Predavanje je pogrešan termin kada je reč o samoobrazovanju. Samoobrazovanje inicira onaj koji želi da zna, a ne onaj koji zna.

Javni razgovor možemo iskoristiti da postavljamo pitanja i zajedno razmišljamo o improvizaciji… Ja ću se pripremiti i fokusirati na temu, ali pokretanje i preuzimanje potencijalnog znanja treba da bude sasvim u vašim rukama.

Jan Ritsema (St Erm, Fr) je holandski reditelj I kulturni aktivista. Osnivac je Foruma za izvodjacke umetnosti – PAF (http://pa-f.net) u Francuskoj, koji okuplja najznacajnije aktere nezavisne evropske scene izvodjackih umetnosti. Jedno od bitnih polja njegovog delovanja je samoobrazovanje u umetnosti i kulturi.

ponedeljak, 15. jun

11:00-14:00

Jan Ritsema

O IMPROVIZACIJI [rad u grupi] *

I radionica je pogrešan termin kada je reč o samoobrazovanju. Samoobrazovanje ne podrazumeva učitelja koji prenosi svoje iskustvo i kojem se treba podrediti. Naprotiv, to znači da ovladate znanjem i steknete iskustvo koje vama treba i kojim želite da se kontaminirate.

Rad u grupi na temu improvizacije započinje vašim predlozima. U tom smislu, radionica sa mnom je rad sa vama i podrazumeva zajedničku problematizaciju teme. Prvo treba da uspostavimo principe i granice teme: o kojoj improvizaciji govorimo, i sa kojim ciljem improvizujemo. Zatim je potrebno da definišemo nivo poznatih i nepoznatih elemenata u takvoj postavci. O svemu ovome ćemo razmišljati zajedno ili, još bolje, neka to bude okvir u kojem ćete vi razmišljati o njima.

17:00-19:00

Ana Vujanović

ŠTA JE INTERDISCIPLINARNA DRAMATURGIJA? [kolektivni brainstorming] *

Potreba za njom raste, zajedno sa pojavom novih izvođačkih disciplina i tržišta, preko i izvan dramskog teatra. Ona postaje reč koja se sve češće čuje. Znamo da je na evropskoj sceni već uobičajena praksa. Mnogi veruju da je i u lokalnim kontekstima postala toliko zastupljena da je već često samo fancy ukras brojnih radova. Ali, šta je u stvari interdisciplinarna dramaturgija? Nemamo ni artikulisan diskurs niti metodološki paket za njeno prakticiranje. Imamo samo intuicije, polovična znanja, uglavnom tuđa iskustva i neke primere. U redu, krenućemo od toga.

Na kolektivno brainstormovanje su pozvani svi koje zanima interdisciplinarna dramaturgija – bili oni koreografi, performeri, dramaturzi, reditelji ili teoretičari – a misle da ne znaju šta je to. Ponesite intuicije, znanja, primere i pitanja, kao i otvorenost za prelaske iz teorije u praksu i za kretanje kroz umetničke discipline.

Dr Ana Vujanovic (Beograd) je freelance radnica u oblasti izvodjackih umetnosti i kulture. Prvenstveno se bavi kritickom teorijom, dramaturgijom i kulturnom politikom. Deluje na nezavisnim scenama u Srbiji, regionu i internacionalno i stalna je saradnica TkH platforme (http://tkh-generator.net).

20:00

Florian Schneider

RAT REČI

Rečnici u kontekstu pedagogije koncepta [predavanje+diskusija]

Ima li mogućnosti da se koncept “rečnika” revalorizuje u kontekstu “pedagodije koncepta”? Pod kojim uslovima se proizvode novi koncepti? Kako se može prisvojiti transformativna moć kreiranja novih koncepata: izmišljanjem novih reči i terminologija, revalorizovanjem onih postojećih, pomeranjem ili preokretanjem njihovih značenja?

Čin kreacije se ne uspostavlja kao komunikacija koja uvek teži da obnovi konsenzus i koja traga za univerzalnim, već se pojavljuje kao singularni trenutak, neočekivani susret, događaj.

Na prezentaciji ću predstaviti projekat Dictionary of War (“Rečnik rata”) (http://dictionaryofwar.org). Govoriću o njegovoj pozadini i motivacijama, kao i o rezultatima, postignutim u devet dosadašnjih izdanja projekta.

Florian Schneider (Berlin/Brisel) (http://www.kein.org) je filmski autor, pisac i aktivista novih medija. Njegov rad fokusira se na prelazak granica izmedju mejnstrim i nezavisne kulture, umetnosti i aktivizma, teorije i open source tehnologije.

utorak, 16. jun

11:00-14:00

Florian Schneider

RAT REČI [radionica] *

U okviru radionice diskutovaćemo o seriji mogućih koncepata, koji se bave pitanjima produkcije, performansa i pozicioniranja “sopstva” u odnosu na pozadinu onoga što je danas artikulisano kao “obrazovni preokret”.

14:30

RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o) – CIKLUS 2009/10. [završna diskusija+neformalni razgovori]

Vreme i prostor ostavljeni za refleksije isustava iz Šverca znanja!, za razgovore o prvoj godini projekta Raškolovanog znanja, za predloge i artikulaciju budućih tema rada, kao i za konkretne dogovore između učesnika Otvorene nedelje iz Beograda i Skoplja o pokretanju mogućih radnih grupa. Takođe, dobra prilika da organizatore Raškolovanog znanja pitate sve što je ostalo nejasno o strukturi projekta i učešću u njemu…

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Tag Cloud