расшколувано.знаење(o^o)

Icon

колективно самообразование во уметноста и културата…

:: ОТВОРЕНАТА НЕДЕЛА :: 8-11.6 :: ГЕМ клубот

1

Početkom 1820-ih, kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, 29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, 29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

Во име на  жирито за прием на учеснички/учесници во втората генерација на проектот Расшколувано знаење (o^o), Ве информираме дека листата со примените кандидатски/кандидати ќе биде објавена во среда, 2 јуни 2010. Причината за еднодневното доцнење е неочекувано големиот број на пријави кои на електронската пошта на проектот стигнаа пред самото затворање на конкурсот.

Во желбата сите пристигнати пријави да се разгледаат, проучат и обработат колку што е можно поквалитетно, членовите и членките на жирито се извинуваат на кандидатките/кандидатите заради можните непријатности. Тимот на проектот „Расшколувано знаење (o^o)“ се заблагодарува на сите кои покажаа интерес за учество во оваа програма

Во име на  жирито за прием на учеснички/учесници во втората генерација на проектот Расшколувано знаење (o^o), Ве информираме дека листата со примените кандидатски/кандидати ќе биде објавена во среда, 2 јуни 2010. Причината за еднодневното доцнење е неочекувано големиот број на пријави кои на електронската пошта на проектот стигнаа пред самото затворање на конкурсот.

Во желбата сите пристигнати пријави да се разгледаат, проучат и обработат колку што е можно поквалитетно, членовите и членките на жирито се извинуваат на кандидатките/кандидатите заради можните непријатности. Тимот на проектот „Расшколувано знаење (o^o)“ се заблагодарува на сите кои покажаа интерес за учество во оваа програма

Почитувани,

Ве известуваме дека жирито во состав: Ана Вујановиќ, Искра Гешоска, Милена Богавац, Ѓорѓе Јовановиќ и Владимир Јериќ, донесе одлука за прием на учесници во проектот Расшколувано знаење (o^o). На конкурсот пристигнаа осумдесет и една пријава: педесет и две во Србија и дваесет и девет во Македонија.

Со оглед на големиот број кандидати и кандидатки, како и со оглед на фактот дека сите пријави беа темелито засновани, проследени со добро артикулирана мотивациона аргументација и со релевантни примери од досегашната работа на кандидатите, заклучуваме дека потребата за иницијатива во областа на колективното самообразование во уметноста и културата во рамки на независните културни сцени во регионот е многу силна. Жирито имаше задача да одбере само деветнаесет кандидати од сите пристигнати пријави, а причина за ваквата селекција се не многу големите финансиски капацитети на проектот. Бидејќи не сме во можност да ги примиме сите кандидати и кандидатки кои според бројните критериуми заслужуваат целосно да земат учество во Расшколувано знаење (o^o), бевме принудени на еден дел од пријавените да им ја понудиме можноста за делумно (part-time) учество во  проектот.

Кандидатите и кандидатките примени како part-time учесници, се рамноправни членови и членки на работните групи, со таа разлика што проектот Расшколувано знаење (o^o) не е во можност да ги покрие сите трошоци за учество во програмата. Сепак, тимот на проектот се обврзува во текот на траењето на процесот, да се обиде трошоците на part-time учесниците/учесничките во најголема мерка да ги смали.

Пријавените кандидати и кандидатки кои не сме во можност да ги вброиме  во втората генерација учесници на проектот, ги потсетуваме дека сите предавања, презентации и дел од работилниците на Расшколувано знаење (o^o) се отворени за публика и за активно учество на поголем број луѓе.

Им се заблагодаруваме за интересот, а на учесниците/учесничките од втората генерација на Расшколувано знаење (o^o) им посакуваме успешена и полезна работа.

УЧЕСНИЦИ И УЧЕСНИЧКИ ВО ПРОЕКТОТ

РАСШКОЛУВАНО ЗНАЕЊЕ (o^o) 2010/2011

Културни политики на независната културна сцена

Тамара Буштреска
Маријана Цветковиќ (Marijana Cvetković)
Ксенија Чочкова
Билјана Димитрова
Невена Јанковиќ (Nevena Janković)
Марина Лауш (Marina Lauš)

part time:
Марија Бејкова
Ана Дубљевиќ (Ana Dubljević)
Маја Марковиќ (Maja Marković)
Мартина Николовска
Лавинија Шувака

Уметност и активизам (перформанс, филм, интернет)

Марко Аксентијевиќ (Marko Aksentijević)
Doplgenger колектив (едно ful time место)
Ивана Драгшиќ
Андрија Филиповиќ (Adrija Filipović)
Нита Муча
Владимир Палибрк (Vladimir Palibrk)
Драгана Заревска

part time:
Doplgenger колектив (едно part time место)
Ивана Кораксиќ (Ivana Koraksić)
Ивана Нелковска
Јована Паповиќ (Jovana Papović)
Маја Пелевиќ (Maja Pelević)
Катарина Петровиќ (Katarina Petrović)
Христина Стојчевска
Јордан Тасевски

Уметноста и/како политика (реполитизација на дискурсите од областа на хуманистиката)

Ивица Антевски
Марко Ѓорѓевиќ (Marko Đorđević)
Ана Исаковиќ (Ana Isaković)
Кристофер Јовковски
Владимир Крстевски
Анета Стојниќ (Aneta Stojković)

part time:
Жарко Алексиќ (Žarko Aleksić)
Снежана Филипова
Сава Јокиќ (Sava Jokić)
Мирјана Недева

Почитувани,

Ве известуваме дека жирито во состав: Ана Вујановиќ, Искра Гешоска, Милена Богавац, Ѓорѓе Јовановиќ и Владимир Јериќ, донесе одлука за прием на учесници во проектот Расшколувано знаење (o^o). На конкурсот пристигнаа осумдесет и една пријава: педесет и две во Србија и дваесет и девет во Македонија.

Со оглед на големиот број кандидати и кандидатки, како и со оглед на фактот дека сите пријави беа темелито засновани, проследени со добро артикулирана мотивациона аргументација и со релевантни примери од досегашната работа на кандидатите, заклучуваме дека потребата за иницијатива во областа на колективното самообразование во уметноста и културата во рамки на независните културни сцени во регионот е многу силна. Жирито имаше задача да одбере само деветнаесет кандидати од сите пристигнати пријави, а причина за ваквата селекција се не многу големите финансиски капацитети на проектот. Бидејќи не сме во можност да ги примиме сите кандидати и кандидатки кои според бројните критериуми заслужуваат целосно да земат учество во Расшколувано знаење (o^o), бевме принудени на еден дел од пријавените да им ја понудиме можноста за делумно (part-time) учество во  проектот.

Кандидатите и кандидатките примени како part-time учесници, се рамноправни членови и членки на работните групи, со таа разлика што проектот Расшколувано знаење (o^o) не е во можност да ги покрие сите трошоци за учество во програмата. Сепак, тимот на проектот се обврзува во текот на траењето на процесот, да се обиде трошоците на part-time учесниците/учесничките во најголема мерка да ги смали.

Пријавените кандидати и кандидатки кои не сме во можност да ги вброиме  во втората генерација учесници на проектот, ги потсетуваме дека сите предавања, презентации и дел од работилниците на Расшколувано знаење (o^o) се отворени за публика и за активно учество на поголем број луѓе.

Им се заблагодаруваме за интересот, а на учесниците/учесничките од втората генерација на Расшколувано знаење (o^o) им посакуваме успешена и полезна работа.

УЧЕСНИЦИ И УЧЕСНИЧКИ ВО ПРОЕКТОТ

РАСШКОЛУВАНО ЗНАЕЊЕ (o^o) 2010/2011

Културни политики на независната културна сцена

Тамара Буштреска
Маријана Цветковиќ (Marijana Cvetković)
Ксенија Чочкова
Билјана Димитрова
Невена Јанковиќ (Nevena Janković)
Марина Лауш (Marina Lauš)

part time:
Марија Бејкова
Ана Дубљевиќ (Ana Dubljević)
Маја Марковиќ (Maja Marković)
Мартина Николовска
Лавинија Шувака

Уметност и активизам (перформанс, филм, интернет)

Марко Аксентијевиќ (Marko Aksentijević)
Doplgenger колектив (едно ful time место)
Ивана Драгшиќ
Андрија Филиповиќ (Adrija Filipović)
Нита Муча
Владимир Палибрк (Vladimir Palibrk)
Драгана Заревска

part time:
Doplgenger колектив (едно part time место)
Ивана Кораксиќ (Ivana Koraksić)
Ивана Нелковска
Јована Паповиќ (Jovana Papović)
Маја Пелевиќ (Maja Pelević)
Катарина Петровиќ (Katarina Petrović)
Христина Стојчевска
Јордан Тасевски

Уметноста и/како политика (реполитизација на дискурсите од областа на хуманистиката)

Ивица Антевски
Марко Ѓорѓевиќ (Marko Đorđević)
Ана Исаковиќ (Ana Isaković)
Кристофер Јовковски
Владимир Крстевски
Анета Стојниќ (Aneta Stojković)

part time:
Жарко Алексиќ (Žarko Aleksić)
Снежана Филипова
Сава Јокиќ (Sava Jokić)
Мирјана Недева

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 1 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 2 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 3 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 4 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 5 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 6 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 7 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: WHERE THE INTERNET CAME FROM, AND WHY THIS SHIP IS FULL OF ‘PIRATES’? part 8 :: Vladimir Jerić Vlidi from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 1 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 2 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 3 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Lecture :: ABOUT FOUCAULT part 4 :: Slavčo Dimitrov from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Контрапункт (Скопје) и Теорија која хода (Белград), во рамки на проектот Расшколувано знаење

претставуваат

Ballettikka Internettikka: Љубов без милост

Јавна презентација и разговор со уметникот Игор Штромајер

Сабота, 11 декември 2010, 20 часот

(траење: 90 минути)

Место: Културен центар ЦК, Скопје

Презентација на проектот:

Ballettikka Internettikka – internet ballet (2001-2011)

www.intima.org/bi

на Игор Штромајер и Бране Зорман

Ќе се бориме со нив на плажите. Ќе се бориме со нив на земја. Ќе се бориме со нив во полињата и на улиците, ќе се бориме на ридовите. Никогаш нема да се предадеме

Винстон Черчил

Ballettikka Internettikka претставува низа тактички уметнички проекти кои почнаа во 2001 година преку истражување на интернет балетот. Проектот ги истражува безжичните интернет балетски изведби комбинирани со герила тактики и подвижни интернет стратегии на емитирање.

Ballettikka Internettikka користи невозможни врски за да развие можни стратегии на отпор и непочитување. Проектот учествува во веќе постојните протоколи на комуникација, но без да биде сервилен кон овие протоколи. Тој отвора врски меѓу емотивноста и технологијата, продукцијата и етиката, желбата и организацијата, имагинацијата и институцијата. Распределувањето на политиката и интимноста без никаква логика и цел, со употребата на ограничени, дефинирани и контролирани протоколи е дистопија и непотчинувачки протест кон светот на капиталот, кој може да биде разружан само со употреба на сопствени тактики.

Автори: Игор Штромајер и Бране Зорман

Теориски советник: Бојана Кунст

Од 2001 до 2010 година беа изведени деветнаесет  главни Ballettikka Internettikka акции:

- Net Ballet – Internet, 2001

- Ballet Net – The Bolshoi Theatre, Moscow, Russia, 2002

- M-III Robot Ballet – Bergen International Theatre, Bergen, Norway, 2003

- BRVI – Ballettikka RealVideo Internettikka – Television Slovenia – Cultural Program, U3, 2003

- Autto Mobillikka – Ljubljana Motorway Ring, Slovenia, 2003

- Illegallikka Robottikka – Teatro alla Scala, Milan, Italy, 2004

- BEO Guerrillikka – National Theatre, Belgrade, Serbia, 2005

- VolksNetBallet – Volksbühne, Berlin, Germany, 2006

- Portraits – Internet, 2007

- Aeronauttikka – Internet, 2007

- RenminNetBallet – Hong Kong City Hall, 2007

- Stattikka – CYNETart, Trans-Media-Akademie Hellerau, Dresden, Germany, 2007

- Olymppikka – Internet, Fire Polygon, 2008

- Hydraullikka – Plaza del Rey, Madrid, Spain, 2008

- Intermenttikka – Total Museum of Contemporary Art, Seoul, Korea, 2008

- Norddikka – Svalbard, Norway, Arctic Ocean, 2008/2009

- Nipponnikka – Minami Torishima, Japan, Pacific Ocean, 2009

- Insecttikka – Hamburg, Germany / Amsterdam, The Netherlands, 2010

- SubAquattikka – ZOO Ljubljana, Slovenia, 2010

Ballettikka Internettikka е копродукција на Intima Virtual Base (www.intima.org), Cona (www.cona.si) 2001–2010 и Aksioma 2003.

Игор Штромајер

www.intima.org

- е интимен мобилен комуникатор и медија уметник. Тој ги истражува интимните емотивни тактики и трауматичните ниско технолошки герила стратегии. Своите дела ги има покажувано на повеќе од стотина изложби во педесет земји на сите континенти и има добиено бројни награди. Неговите уметнички дела се вклучени во постојаните збирки на Центарот Жорж Помпиду, Париз, Националниот музеј на кралицата Софија, Мадрид, Модерната галерија Љубљана, Computerfinearts, Њујорк, Уметничката галерија на Марибор и др.

Бране Зорман

www.cona.si

- е композитор и манипулатор со звук. Меѓу 1982 и 1986 година беше водач на словенечката панк група O!KULT. Тој е пионер на словенечката техно музичка сцена. Од 1987 година компонира музика за словенечки и за меѓународни театарски, танцови и мултимедијални перформанси и проекти, а има гостувано ширум Европа. Од неодамна работи со Ирена Пивка на серија аудио-визуелни инсталации и на радио Cona – привремена радио станица за современа уметност.

Контрапункт (Скопје) и Теорија која хода (Белград), во рамки на проектот Расшколувано знаење*

претставуваат

Ballettikka Internettikka: Љубов без милост

Јавна презентација и разговор со уметникот Игор Штромајер

Сабота, 11 декември 2010, 20 часот

(траење: 90 минути)

Место: Културен центар ЦК, Скопје

Презентација на проектот:

Ballettikka Internettikka – internet ballet (2001-2011)

www.intima.org/bi

на Игор Штромајер и Бране Зорман

Ќе се бориме со нив на плажите. Ќе се бориме со нив на земја. Ќе се бориме со нив во полињата и на улиците, ќе се бориме на ридовите. Никогаш нема да се предадеме

Винстон Черчил

Ballettikka Internettikka претставува низа тактички уметнички проекти кои почнаа во 2001 година преку истражување на интернет балетот. Проектот ги истражува безжичните интернет балетски изведби комбинирани со герила тактики и подвижни интернет стратегии на емитирање.

Ballettikka Internettikka користи невозможни врски за да развие можни стратегии на отпор и непочитување. Проектот учествува во веќе постојните протоколи на комуникација, но без да биде сервилен кон овие протоколи. Тој отвора врски меѓу емотивноста и технологијата, продукцијата и етиката, желбата и организацијата, имагинацијата и институцијата. Распределувањето на политиката и интимноста без никаква логика и цел, со употребата на ограничени, дефинирани и контролирани протоколи е дистопија и непотчинувачки протест кон светот на капиталот, кој може да биде разружан само со употреба на сопствени тактики.

Автори: Игор Штромајер и Бране Зорман

Теориски советник: Бојана Кунст

Од 2001 до 2010 година беа изведени деветнаесет  главни Ballettikka Internettikka акции:

- Net Ballet – Internet, 2001

- Ballet Net – The Bolshoi Theatre, Moscow, Russia, 2002

- M-III Robot Ballet – Bergen International Theatre, Bergen, Norway, 2003

- BRVI – Ballettikka RealVideo Internettikka – Television Slovenia – Cultural Program, U3, 2003

- Autto Mobillikka – Ljubljana Motorway Ring, Slovenia, 2003

- Illegallikka Robottikka – Teatro alla Scala, Milan, Italy, 2004

- BEO Guerrillikka – National Theatre, Belgrade, Serbia, 2005

- VolksNetBallet – Volksbühne, Berlin, Germany, 2006

- Portraits – Internet, 2007

- Aeronauttikka – Internet, 2007

- RenminNetBallet – Hong Kong City Hall, 2007

- Stattikka – CYNETart, Trans-Media-Akademie Hellerau, Dresden, Germany, 2007

- Olymppikka – Internet, Fire Polygon, 2008

- Hydraullikka – Plaza del Rey, Madrid, Spain, 2008

- Intermenttikka – Total Museum of Contemporary Art, Seoul, Korea, 2008

- Norddikka – Svalbard, Norway, Arctic Ocean, 2008/2009

- Nipponnikka – Minami Torishima, Japan, Pacific Ocean, 2009

- Insecttikka – Hamburg, Germany / Amsterdam, The Netherlands, 2010

- SubAquattikka – ZOO Ljubljana, Slovenia, 2010

Ballettikka Internettikka е копродукција на Intima Virtual Base (www.intima.org), Cona (www.cona.si) 2001–2010 и Aksioma 2003.

Игор Штромајер

www.intima.org

- е интимен мобилен комуникатор и медија уметник. Тој ги истражува интимните емотивни тактики и трауматичните ниско технолошки герила стратегии. Своите дела ги има покажувано на повеќе од стотина изложби во педесет земји на сите континенти и има добиено бројни награди. Неговите уметнички дела се вклучени во постојаните збирки на Центарот Жорж Помпиду, Париз, Националниот музеј на кралицата Софија, Мадрид, Модерната галерија Љубљана, Computerfinearts, Њујорк, Уметничката галерија на Марибор и др.

Бране Зорман

www.cona.si

- е композитор и манипулатор со звук. Меѓу 1982 и 1986 година беше водач на словенечката панк група O!KULT. Тој е пионер на словенечката техно музичка сцена. Од 1987 година компонира музика за словенечки и за меѓународни театарски, танцови и мултимедијални перформанси и проекти, а има гостувано ширум Европа. Од неодамна работи со Ирена Пивка на серија аудио-визуелни инсталации и на радио Cona – привремена радио станица за современа уметност.

*Расшколувано знаење е партнерски проект на НВО Контрапункт (Културен центар Точка) од Скопје (http://kontrapunkt-mk.org) и ТкХ (Теорија која хода) платформа за теорија и практика, од Белград (http://tkh-generator.net), кој се реализира со финансиска поддршка од Швајцарската програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

Расшколувано знаење (o^o)

(партнерски проект на Контрапункт, Скопје и на ТкХ, платформа за изведувачки уметности, Белград)

ве поканува да ги посетите настаните во рамки на

Отворената недела

која ќе се одржи од

08. 06. 2010 – 11. 06. 2010

Сите настани ќе се довиваат во ГЕМ клубот (Стара чаршија, освен каде што не е наведено поинаку)

08. 06. 2010

20.00 – 20.15

Вовед – Што е расшколувано знаење

Ана Вујановиќ (ТкХ платформа, Белград) / Искра Гешоска (Контрапункт, Скопје)

20:15 – 21.30

Теодор Целакоски (Хрватска)

Уметност и активизам – формати и значења на политичкото дејствување и влијание на независната културна сцена

(презентација и дискусија)

Која е улогата на културата и уметничкото-перформативно дејствување во поширокиот политички и општествен контекст? Кои се форматите но и идеолошките премиси на активизмот на независната културна сцена? Како незваисната културна сцена преку своите акции се застапува за општествена и политичка релевантност. Теодор Целакоски ќе се обиде низ примери и теориски заклучци базирани на исклучителното активистичко искуство кое го има иницијативата Парво на град од Загреб да даде одговор и да поттикне дискусија на овие прашања.

Теодор Целакоски е проектен координатор на Мултимедијалниот институт (МАМА), од Загреб. Во изминатите десет години тој е клучниот стратег и иницијатор на најважните промени во однос на дејствувањето и здобивањето со политичка важност на независната културна сцена во Хрватска и во регионот.. Иницирал бројни проекти и платформи насочени кон заговарање за промени во хрватската културна политика (Clubture, Загреб – Културен капитал на Европа 3000, Сојуз за центар за независна култура и млади…) Во последно време е активен во кампањата Право на град која се бори против девастацијата на јавните простори во Загреб и во Хрватска.

21.30 – 22.30

Завршна презентација на првата генерација на проектот Расшколувано знаење

група Читање на Капитал од Карл Маркс

Јавна дискусија на која ќе се разгледаат предизвиците со кои оваа читачка група се сретна во текот на својата повеќе месечна работа. Повикувајќи се на Алтисер кој вели дека не постои „невино читање на Капитал оваа група ќе ги презентира своите критички гледишта и дилеми во однос на дискурсот, во однос на тоа во каква релација форматот/методот читање се поставува спрема политичките, филозофските позиции на поединецот но и на оние кои ги делиме како „колективна вина“

09. 06. 2010

10:30 – 13:30 (Културен Центар ЦК)

Everybodys, Франција

(работилница)

За време на двете сесии Everybodys ќе ја претстават својата работа и принципите на нејзиниот развој. Потоа практично ќе се изведат некои од нивните игри а ќе се направи и вовед во употребата на нивната веб страница.

Everybodys уметничка платформа за изведбени уметности. Нивната цел е да развиваат дискурси и можности за размена помеѓу изведбените уметности. Станува збор за меѓународен проект кој секој може да го ползува и во кој секој може да учествува прекуwww.everybodystoolbox.net. Веб страницата се состои главно од збирка на игри и алатки, создадени од уметници со цел да се покрене разговор за нивните стратегии, методи и идеи. Everybodys се фокусираат на прашањето како поединечната позиција на уметникот може да придонесе за развој на погенерален дискурс во рамки на изведбените уметности денес. Everybodys исто така работат на дистрибуција на содржина создадена преку игри во рамки на серија публикации.

10.30 – 13.30 (Клуб ГЕМ, Стара чаршија)

Емина Вишниќ (Хрватска)

(работилница)

Културни политики и независна културна сцена

На работилницата ќе се разработува контекстуално важноста на независната културна сцена на стратешко ниво. Ќе се разгледуваат моделите за лобирање, застапување и активно учествување како интегрален дел во изградбата на урбаната култура и на културната политика. Работилницата ќе се обиде иницијално да постави некои назнаки за тоа како независната културна сцена да постигне структурирано и артикулирано инкорпорирање во одлуките на централната и локалната власт.

Емина Вишниќ е културен менаџер од Загреб. Таа е еден од иницијаторите и креаторите на најзначајните движења во рамките на независната културна сцена и културните политики во Хрватска, но и регионално како и интернационално. Вклучена е во различни активности и сфери на интерес како што се вмрежување, културна политика и застапување во и за непрофитниот сектор. Во моментов работи како директор на Центарот за независна култура и млади, Загреб. Членка е на управниот одбор на мрежата Clubture  и на извршниот одбор на Culture Action Europe.

19.30 – 20.30

Матео Пасквинели (Италија/Германија)

Уметноста во добата на капиталот

(предавање)

Повеќето уметници се концентрирани на создавање нова, политички ангажирана уметност, очајнички инсистирајќи на застарените деветнаесеттовековни формати. Наместо форсирањето уметничките практики да се поврзат со „активизмот“, можеби би било поинтересно и порадикално да се концептуализира уметничкиот свет самиот по себе како општествен симптом. Денес, општествените координати на уметноста мораат да бидат одново промислувани.

На почетокот на 21 век, која било авангардна утопија базирана на „креативноста на масите“ е сосема надмината. Естетскиот импулс денес им припаѓа многу повеќе на темната страна на медиумизацијата. Општествената креативност е масовно секуларизирана од креативните индустрии и од институционалните културни политики.  Има ли некаква можност да се побегне од концептот на Overcode кој ја неутрализира уметноста во еден биополитички апаратус?

На геополитичкото скалило големите наративи на 20 век веќе се во измаглина. Дваесет години по падот на Источниот блок, Западните земји ги национализираа своите банки за да го одбегнат амбисот на финансиската криза. Како што вели Пол Вирно во Граматика на мноштвотоIndeed, пост-фордизмот инкарнираше своевиден „комунизам на капиталот“ и ја помири разликата помеѓу двата историски антагонистички overcodes. После клаустрофобичните парентези на Англо-американскиот активизам и на неговите политички-коректни формати, како да ги замислиме одново уметноста и политиката наспрема овој авангарден „комунизам на капиталот“?

Матео Пасквинели е писател, куратор и истражувач на Queen Mary University, Лондон. Автор е на книгата Animal Spirits: A Bestiary of the Commons (2008) и уредник на збирката Media Activism (2002). Неговите написи се ориентирани кон областа на Француската филозофија, медиумската култура и италијанскиот пост-оперативизам. Во моментов работи на книга во која се третира историјата на појмотsurplus преку билогијата, психоанализата, економијата на знаењето.

член е на Edufactory колективот и на жирито на фестивалотTransmediale во Берлин. Од 2000 година е уредник на mailing листатаRekombinant. Во рамки на универзитетот во Лондон, Пасквинели е ко-организатор на серија семинари на тема Уметност на изнајмувањето (The Art of Rent) и на истражувачката мрежа Фабрика на заедничкото(The Factory of the Common). Заедно со Wietske Maas тој го разви проектот Urbanibalism.

21.00 – 22.00

Завршна презентација на првата генерација на проектот Расшколувано знаење

(група Од онаа страна на идентитетите )

презентација проектот во изработка „Субалтерни интервенции“ – звучна инсталација)

10.06. 2010

10.30 – 13.30

Everybodyes (Клуб ГЕМ, Стара чаршија)

10.30 – 13.30

Емина Вишниќ

(работилница)

Културни политики и независна културна сцена

18:00 – 20.00

Завршна презентација на првата генерација на проектот Расшколувано знаење

(група Термини)

Интерактивна презентација/перформанс на издание во процес на создавање Отворена печатница

20.00 – 21.15

Томислав Медак (Хрватска)

Уметност и/како политика

(предавање)

Од различни теориски ракурси ќе се согледаат линиите на раздвојување и на преклопување на уметноста и на политиката во полето на тактичко дејствување. Воедно ќе се преиспитува како и кога уметноста дејствува политички а како и кога политичкото дејствување можеме да го согледаме во поимите на уметничката практика. Појдовното разликување ќе биде од прескриптивно, апелативно дејствување и од изведбено, ефективно дејствување. Примарниот предмет на разгледување ќе бидат примери на тактичко дејствување во медиумскиот простор – примери на активизам на граѓански иницијативи, симболички акции, culture jamming, апропријација и останати практики во семнатичкиот простор. Станува збор за простор чијашто тектоника во последните десет години на омасовен јавен говор и на губење на семантичката делотворност радикално се менува и со себе повлекува тектонски промени во политиката онаква каква што ја познававме.

Томислав Медак е член на Мултимедијалниот институт МаМа, каде што ги организира теориските и издавачките активности. Во средиштето на неговиот интерес се констелациите на современата социјална теорија, медиумската теорија и естетика. Застапник е на спроведувањето на идејата за слободната култура и за слободниот софтвер. Активист е на иницијативата Право на град. Кога не работи нешто друго, преокупиран е со работата на својот театарски колектив Badco.

21.30 – 22.30

Петар Милат

Презентација/промоција на две книги

Учителот незнајко, од Жак Рансие

Мноштво, Мајкал Хард и Антонио Негри

Петар Милат е филозоф, уредник и раководител на независниот културен клуб МаМа, од Загреб. Воедно ја координира издавачката и музичката програма на Мултимедијалниот институт. Заедно со Томислав Медак ја уредуваат и општествено-теориската библиотека. Главен фокус на неговите скорешни истражувања е нексусот на биополитиката и нормативноста применет на историјата на социјалистичка Југославија и на југословенската кинематографија. (www.zoeforward.org)

11.06.2010 (Културен центар ЦК)

12.00 – 14.00

Завршна затворена средба на првата и на втората генерација

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Резултати од конкурсот за учество во проектот Расшколувано знаење (о^о) 2010/2011

1

Početkom 1820-ih, kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, 29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, 29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

Во име на  жирито за прием на учеснички/учесници во втората генерација на проектот Расшколувано знаење (o^o), Ве информираме дека листата со примените кандидатски/кандидати ќе биде објавена во среда, 2 јуни 2010. Причината за еднодневното доцнење е неочекувано големиот број на пријави кои на електронската пошта на проектот стигнаа пред самото затворање на конкурсот.

Во желбата сите пристигнати пријави да се разгледаат, проучат и обработат колку што е можно поквалитетно, членовите и членките на жирито се извинуваат на кандидатките/кандидатите заради можните непријатности. Тимот на проектот „Расшколувано знаење (o^o)“ се заблагодарува на сите кои покажаа интерес за учество во оваа програма

Во име на  жирито за прием на учеснички/учесници во втората генерација на проектот Расшколувано знаење (o^o), Ве информираме дека листата со примените кандидатски/кандидати ќе биде објавена во среда, 2 јуни 2010. Причината за еднодневното доцнење е неочекувано големиот број на пријави кои на електронската пошта на проектот стигнаа пред самото затворање на конкурсот.

Во желбата сите пристигнати пријави да се разгледаат, проучат и обработат колку што е можно поквалитетно, членовите и членките на жирито се извинуваат на кандидатките/кандидатите заради можните непријатности. Тимот на проектот „Расшколувано знаење (o^o)“ се заблагодарува на сите кои покажаа интерес за учество во оваа програма

Почитувани,

Ве известуваме дека жирито во состав: Ана Вујановиќ, Искра Гешоска, Милена Богавац, Ѓорѓе Јовановиќ и Владимир Јериќ, донесе одлука за прием на учесници во проектот Расшколувано знаење (o^o). На конкурсот пристигнаа осумдесет и една пријава: педесет и две во Србија и дваесет и девет во Македонија.

Со оглед на големиот број кандидати и кандидатки, како и со оглед на фактот дека сите пријави беа темелито засновани, проследени со добро артикулирана мотивациона аргументација и со релевантни примери од досегашната работа на кандидатите, заклучуваме дека потребата за иницијатива во областа на колективното самообразование во уметноста и културата во рамки на независните културни сцени во регионот е многу силна. Жирито имаше задача да одбере само деветнаесет кандидати од сите пристигнати пријави, а причина за ваквата селекција се не многу големите финансиски капацитети на проектот. Бидејќи не сме во можност да ги примиме сите кандидати и кандидатки кои според бројните критериуми заслужуваат целосно да земат учество во Расшколувано знаење (o^o), бевме принудени на еден дел од пријавените да им ја понудиме можноста за делумно (part-time) учество во  проектот.

Кандидатите и кандидатките примени како part-time учесници, се рамноправни членови и членки на работните групи, со таа разлика што проектот Расшколувано знаење (o^o) не е во можност да ги покрие сите трошоци за учество во програмата. Сепак, тимот на проектот се обврзува во текот на траењето на процесот, да се обиде трошоците на part-time учесниците/учесничките во најголема мерка да ги смали.

Пријавените кандидати и кандидатки кои не сме во можност да ги вброиме  во втората генерација учесници на проектот, ги потсетуваме дека сите предавања, презентации и дел од работилниците на Расшколувано знаење (o^o) се отворени за публика и за активно учество на поголем број луѓе.

Им се заблагодаруваме за интересот, а на учесниците/учесничките од втората генерација на Расшколувано знаење (o^o) им посакуваме успешена и полезна работа.

УЧЕСНИЦИ И УЧЕСНИЧКИ ВО ПРОЕКТОТ

РАСШКОЛУВАНО ЗНАЕЊЕ (o^o) 2010/2011

Културни политики на независната културна сцена

Тамара Буштреска
Маријана Цветковиќ (Marijana Cvetković)
Ксенија Чочкова
Билјана Димитрова
Невена Јанковиќ (Nevena Janković)
Марина Лауш (Marina Lauš)

part time:
Марија Бејкова
Ана Дубљевиќ (Ana Dubljević)
Маја Марковиќ (Maja Marković)
Мартина Николовска
Лавинија Шувака

Уметност и активизам (перформанс, филм, интернет)

Марко Аксентијевиќ (Marko Aksentijević)
Doplgenger колектив (едно ful time место)
Ивана Драгшиќ
Андрија Филиповиќ (Adrija Filipović)
Нита Муча
Владимир Палибрк (Vladimir Palibrk)
Драгана Заревска

part time:
Doplgenger колектив (едно part time место)
Ивана Кораксиќ (Ivana Koraksić)
Ивана Нелковска
Јована Паповиќ (Jovana Papović)
Маја Пелевиќ (Maja Pelević)
Катарина Петровиќ (Katarina Petrović)
Христина Стојчевска
Јордан Тасевски

Уметноста и/како политика (реполитизација на дискурсите од областа на хуманистиката)

Ивица Антевски
Марко Ѓорѓевиќ (Marko Đorđević)
Ана Исаковиќ (Ana Isaković)
Кристофер Јовковски
Владимир Крстевски
Анета Стојниќ (Aneta Stojković)

part time:
Жарко Алексиќ (Žarko Aleksić)
Снежана Филипова
Сава Јокиќ (Sava Jokić)
Мирјана Недева

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

PREDAVANJE JANJE STJEPANOVIĆ :: MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE :: 29. maj, 19:00 :: Magacin u Kraljevića Marka 4

1

Početkom 1820-ih, kada Marx još uvek nije imao ni pet godina, razotkrivena je jedna vrlo domišljato konstruisana prevara. Naime, 1770-e konstruisao je Volfgang fon Kempelen mehaničkog Turčina, automatizovanog igrača šaha. Mašina se sastojala od modela ljudske glave i trupa u prirodnoj veličini, obučenog u tradicionalnu garderobu turskog čarobnjaka – na glavi je nosio turban, u levoj ruci držao je dugu, tanku lulu, dok mu je desna ruka ležala na komodi, na čijoj su se površini nalazile šahovska tabla i figure. Izgledalo je kao da mehanizam može da odigra jaku partiju šaha protiv čoveka, kao i da može da izvede skakačev kružni put – šahovski problem koji zahteva da konj obiđe čitavu tablu, zauzimajući, pri tome, svako polje samo po jednom. Početkom 1820-ih ispostavilo se, međutim, da se u komodi krije majstor šaha, koji, u stvari, vuče poteze koji su publici izgledali kao potezi koje vuče sama mašina.

Opisana prevara, očigledno se oslanjala na jedan quid pro quo. Uopšteno gledano, quid pro quo, posebno u svojoj skraćenoj verziji quiproquo, predstavlja vrstu nesporazuma u kojoj subjekt misli za neku osobu ili stvar da je neka druga osoba ili neka druga stvar. Specifičnost efekta quiproquo, kada je u pitanju pomenuti mehanički Turčin, sastojao se u zameni osobe za stvar – publika je, naime, mislila da mašina-stvar igra šah, zamenjujući time, a da toga nije ni svesna, operatera-osobu mašinom-stvari. I obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, u slučaju koji razmatramo, počivao je, takođe, u zameni stvari za osobu – publici se, naime, činilo kao da je mrtva mašina-stvar živi čovek-igrač.

Opisani quid pro quo veoma zgodno izražava suštinu Marxovog shvatanja fetišizma. U Kapitalu Marx, objašnjavajući fetišizam robe, kaže: “Tajanstvenost robnog oblika sastoji se prosto u tome što on ljudima društvene karaktere njihovog vlastitog rada odražava kao karaktere koji objektivno pripadaju samim proizvodima rada, kao društvena svojstva koja te stvari imaju od prirode, a otuda im i društveni odnos proizvođača prema celokupnom radu odražava kao društveni odnos koji izvan njih postoji među predmetima … Zbog toga se društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima[1]. Marx, vidimo, quid pro quo fetišizma robe shvata dvosmerno. Sa jedne strane odnosi među ljudima, licima (osobama) prikazuju se, odražavaju se kao odnosi među stvarima. Sa druge strane, odnosi među stvarima odražavaju se, prikazuju kao odnosi među osobama.

Govoreći o odnosima među stvarima, kao i u odnosima među osobama (licima), Marx govori o kretanju robe na tržištu, preciznije, Marx govori o razmeni robe na tržištu. “U slučajnim i stalno kolebljivim odnosima razmene njihovih proizvoda”, kaže Marx, “radno vreme potrebno za njihovu [roba] proizvodnju sprovodi se silom kao regulatoran prirodni zakon, kao, recimo, zakon teže, kad se kome kuća sruši na glavu”[2]. Nemamo trenutno vremena, a ni potrebe, da detaljnije ulazimo u problem zakona vrednosti koji Marx izlaže, na primer, u Kapitalu ili u Osnovnim crtama kritike političke ekonomije. Dovoljno je, za naše potrebe, da znamo da zakon vrednosti predstavlja regulativni princip razmene roba: vrednost prema kojoj se robe na tržištu razmenjuju izražava prosečno, društveno potrebno radno vredme neophodno za proizvodnju nekog proizvoda, ili drugačije, vrednost je srazmerna prosečnoj, društveno potrebnoj količini ljudskog rada neophodnoj za proizvodnju datog proizvoda.

Ovaj regulativni princip funkcioniše kao prirodni zakon jer ne zavisi ni od razuma ni od volje “dramskih lica” činova razmene. Zakon sveta roba i njihovog kretanja na tržištu, individue, doduše, mogu saznati, ali ni u tom slučaju zakon neće zavisiti od znanja onoga koji ga saznaje. Isto tako, saznanje zakona sveta roba i njihovog kretanja na tržištu pojedinac može iskoristiti za neku ličnu, privatnu dobit, ali ni u tom slučaju važenje ili nevaženje ovog zakona neće zavisiti od njegovog htenja[3]. Jednom reči, “prirodni društveni odnosi” jesu, kaže Marx, “izvan kontrole dramskih lica”[4].

U rezultatu, kapital kao organizam proizvodnje i razmene, ne pokazuje se samo kao quid pro quo u kome se “društveni odnosi prikazuju kao stvarni odnosi među licima, a društveni odnosi među stvarima“, već i kao jedna neobična “razmena” karakteristika koja se stvarno dešava. Subjekti, osobe, ljudi koji proizvode, gube svoje osnovne karakteristike, razum i volju, znanje i htenje, itd., gubeći na taj način slobodu, dok objekt, preuzimajući tu slobodu na sebe, postaje, poput Hobbesovog suverena na koga podanici prenose svoje slobode, gospodar. Ovaj stvarni quid pro quo, u kome se od osoba stvarno otuđuje ono što ih čini osobama, tj. opšta sposobnost čoveka da bude svoj vlastiti gospodar, a u kome kapital prisvaja ovu sposobnost, ispostavljajući se tako kao čovekov gospodar, naziva se u marksizmu alijenacijom. Alijenacija sadrži tri momenta:

Moment 1: “društveni karakter djelatnosti, kao i društveni oblik proizvoda … pojavljuju se ovdje kao nešto individui tuđe, stvarno (sachliches)”[5].
Moment 2: proizvodi ljudskih ruku “izgledaju kao samostalna obličja, obdarena vlastitim životom, i koja se nalaze u odnosima među sobom, kao i sa ljudima”[6].
Moment 3: “vlastitio njihovo društveno kretanje ima za njih [ljude, proizvođače] oblik kretanja stvari pod čijom kontrolom stoje, umesto da oni [ljudi, proizvođači] njih kontrolišu”[7].
Rezultat alijenacije predstavlja uspostavljanje kapitala kao subjekta. Međutim, kao što smo već rekli, reč je o jednom neobičnom subjektu. Reč je o subjekt koji ima slobodu, ali nema znanje i htenje, svest i volju. Što je ovaj subjekt nezavisniji od ljudi, to su ljudi više zavisni od njega. Drugim rečima, on, poput suverena, gospodari ljudima, a ljudi su njegovi podanici. Njegovu vladavinu ne ograničava ništa – on nema spoljašnju granicu. On nije slobodan, međutim, samo zbog toga što njegovo gospodstvo ne ograničava ništa, samo zbog toga što vlada svime itd. On je slobodan zato što ima “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”. Kretanje robe na tržištu, uključujući tu i robnu proizvodnju, u kome kapital-vrednost “donosi višak vrednosti njeno je vlastito kretanje, njeno vlastito oplođavanje, dakle samooplođavanje[8].

U figuri samooplođavanja možemo prepoznati jednu od ključnih kategorija klasičnog nemačkog idealizma – kategoriju autoprodukcije, autokreacije, ili apsolutnog subjekta. Apsolutni subjekt jeste subjekt koji saznajući sebe proizvodi sebe, proizvodeći sebe saznaje sebe. Upravo zato Hegel hoće “da se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao supstancija nego i kao subjekt”. Supstancija je, naime, nešto što postoji samo po sebi, što svoju egzistenciju ne duguje drugom, ona je uzrok same sebe, i zato za nju kažemo da je apsolutna. Međutim, u Hegelovoj filozofiji, ova supstancija obdarena je samosvešću, i zato je subjektivna. Štaviše, ona je apsolutna, samo zato što je subjektivna, tj. njena samoproizvodnja koincidira sa njenom samosvešću. Po analogiji, samonikli proces kapital-vrednosti Marx ne želi da shvati samo kao proces bez subjekta, kako se inače shvataju prirodni proces, pa bili oni i “prirodni društveni odnosi izvan kontrole dramskih lica”, dakle, ne samo kao proces, već ujedno i kao subjekt: “vrednost ovde postaje”, kaže Marx misleći na robnu proizvodnju, “subjektom procesa u kome stalno menjajući oblike novca i robe ona menja i samu svoju veličinu, te se kao višak vrednosti odvaja od same sebe kao prvobitne vrednosti, oplođujući samu sebe[9].

Uprkos svojoj samoproizvodnji, vrednost ne figurira kao apsolutni subjekt. Marx ovom subjektu daje drugo ime: kapital-vrednost, u robnoj proizvodnji i kretanju robe na tržištu, “stalno prelazi iz jednog oblika u drugi [novac i robu], ne gubeći se u tom kretanju te se tako pretvara u automatski subjekt.” Dakle, kada govorimo o kapital-vrednosti nije reč o apsolutnom subjektu – reč je automatskom subjektu. Reč je o “čudovištu koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Međutim, ova duša, neobična duša, nije ista kao “duša” apsolutnog subjekta. Naime, termin “duša” Marx upotrebljava u ovom kontekstu onako kako ga upotrebljavaju stari Grci. Rekavši duša, on misli na sposobnost “samokretanja”, na sposobnost automatizma. Duša se, međutim, razlikuje od duha, čija se esencija koncentriše u samosvesti. Naš automatski subjekt kreće se sam od sebe, proizvodi/kreira samog sebe, ali bez samosvesti i bez kontrole/vlasti nad sobom, pa makar mu sve ostalo bilo potčinjeno. Reč je o slepom, nesvesnom subjektu, nagonskom subjektu koji “prisilno ponavlja” samo jednu operaciju: “stvara višak vrednosti”, tj. “svojim postojanim delom, sredstvima za proizvodnju, usisava što je moguće veću masu viška vrednosti”[10].

Prava suština onoga što se naziva Marxovim humanizmom ne krije se u Marxovoj oceni čoveka kao najvrednijeg naprosto. Marxov humanizam nije antropološki humanizam. Njegov humanizam je humanizam subjekta – subjekt je ono najvrednije, najvrednije zato što je apsolutno, ili drugačije, autonomno. Autonomija ovde označava “opštu sposobnost subjekta da bude svoj vlastiti gospodar”, tj. da bude slobodan, ili kantovski rečeno, da bude uzrok, a da ne bude posledica. Autonomija označava “sposobnosti” subjekta da apstrahuje od svega onoga što ga određuje – od svake moguće determinacije ili predikata – i da na jedan aktivan način odredi svoju vlastiti volju i svoje suštinske predikate. Biti autonomni subjekt značilo bi, Aristotelovim jezikom rečeno, biti supstancija bez unapred (transcendencijom, prirodom, društveno-istorijski) datih predikata, ili rečeno sartreovski, autonomija subjekta sastojala bi se u tome da njegova “egzistencija prethodi esenciji”. Čovek za Marxa ima najvišu vrednost samo zato što je autonomni subjekt u navedenom smislu, ili bar ima potencijal da to bude, iako, usled vladavine kapital-vrednosti on to još uvek nije.

Dok je “životinja neposredno jedinstvena sa svojom životnom delatnošću”, kaže Marx u tekstu Otuđeni rad, “čovek čini samu svoju delatnost predmetom svog htenja i svoje svesti” – “to nije određenost s kojom se on neposredno stapa”. “Samo zato je njegova delatnost slobodna delatnost”[11]. Kapital-vrednost ne čini, međutim, svoju životnu delatnost, tj. stvaranje viška vrednosti, predmetom svog htenja i svoje svesti. On je poput životinje “neposredno jedinstven sa svojom životnom delatnošću” teran jednim jedinim životnim nagonom, nagonom da se oplođuje. Njegovo oplođivanje, pak, figurira kao samooplođivanje. Kapital-vrednost ima, podsetimo, “okultno svojstvo da rađa vrednost, jer jeste vrednost”, tj. ima moć da se samoproizvodi, da se samostvara. Upravo ta konjunkcija samooplođavanja i životinjskog karaktera kapital-vrednosti čini od nje automatskog subjekta. Automati možda imaju dušu, tj. sposobnost da se kreću sami od sebe, ali definitivno nemaju duh – tj. samosvest, ili Marxovim terminima rečeno, nemaju sposobnost da svoje delovanje učine predmetom svog htenja i svoje svesti. Reč je o subjektu koji deluje potpuno neplanirano i nekontrolisano, slepo i slučajno, funkcionišući na taj način kao priroda, nagonski. Reč je o kvazi-prirodnom kvazi-subjektu, o nečemu što je više od procesa bez subjekta, ali manje od prakse autonomnog subjekta.

Kvazi-prirodni kvazi-subjekt, ili drugačije, automatski subjekt razlikuje se od autonomnog subjekta. Dok autonomni subjekt ima moć da bude uzrok, a da, pri tome, ne bude posledica, tj. ima moć da deluje sam od sebe, kretanje automata uvek je posledica nekog uzroka koji se razlikuje od automata. On, naime, mora da dobija energiju od nečeg drugog, bez obzira da li tu energiju prima u obliku konstantnog priliva ili je akumulira, kako bi je, trenutno, ili kasnije, oslobodio u “autonomnom” kretanju. Bez pokretačkog uzroka, bez inputa energije, postojani kapital, a to su uslovi rada, sredstva rada i predmet i rada, ostaju mrtve, beživotne stvari. Šta im daje život? Živi rad ima sposobnost da oživljava ono beživotno, mrtvo – rad je živi kvasac koji se pripaja mrtvim elementima postojanog kapitala[12]. Živi rad mora “te stvari dohvatiti, probuditi ih iz mrtvih”[13].

Međutim, živi rad na taj način budi iz mrtvih “čudovište koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”[14]. “Kapital je mrtav rad koji oživljava kao vampir samo usisavajući živi rad”[15]. Marx pod mrtvim radom podrazumeva rad koji se preobraća “iz oblika nemira u oblik stalnosti, iz oblika kretanja u oblik predmetnosti”[16]. Proces proizvodnje gasi se u proizvodu, a ono što “se na strani radnika ispoljavalo kao kretanje, očituje se sada na strani proizvoda kao svojstvo mirovanja”[17]. Upravo taj predmet, stvar, koja sama po sebi miruje, koja postoji u obliku stalnosti, otuđuje se od radnika u obliku kapital-vrednosti. Ona se osamostaljuje u odnosu na njega i vraća se kao njemu strana sila, koju on pogrešno prepoznaje kao nešto tuđe, da bi ga potčinila, učinila zavisnim i kontrolisala. Život koji je radnik dao predmetu, suprotstavlja mu se sada kao nešto neprijateljski i strano.

Taj vampir, koji ima neutaživu žeđ za “živom krvi rada”, živi i oživljava “samo usisavajući živi rad”. Ako kapital-vrednost shvatimo kao živog mrtvaca, onda, sa druge strane, živi rad možemo shvatiti kao mrtvi život, ili preciznije, umrtvljavani život. Pod mortifikujućim dejstvom kapital-vrednosti, radna snaga, čije trošenje predstavlja živi rad, kržljavi i unakažava se. Kapitalistička proizvodnja “proizvodi i prevremeno iscrpljenje i ubijanje same radne snage[18]. Ako kapital-vrednost figurira kao automatski subjekt, onda radna snaga, podložena njoj, dobija oblik subjektivnog automata – subjekta čiji se esencijalni predikati, a to su znanje i htenje, razum i volja, iscrpljuju i ubijaju. Sve se dešava, u Marxovom Kapitalu, kao borba na život i smrt čoveka i kapital-vrednosti.

Marxov humanizam, međutim, neposredno predstavlja humanizam subjekta, a samo posredno humanizam čoveka, tj. antropološki humanizam. U skladu sa tim, Marx slobodu shvata kao autonomiju. Slobodan je samo onaj subjekt u kome funkcija suvereniteta i funkcija podaništva koincidiraju. Drugim rečima, slobodan je samo onaj subjekt koji gospodari sobom. Međutim, kapital-vrednost u potpunosti gospodari, doduše, ljudima, i delimično, iz dana u dan sve više i više, prirodom, ali ne gospodari sobom, budući da su samosvest i samokontrola dva nužna uslova vlasti nad sobom. Kapital-vrednost predstavlja automatsku, tj. slepu, nekontrolisanu nagonsku mašinu koja koja funkcioniše na eksploataciju. Prema tome, njena (kapital-vrednosti) sloboda može biti samo zamena ili supstitut, bleda kopija originalne, istinske slobode. Automatski subjekt, konsekventno, može biti samo pod-ekvivalent stvarnog, tj. autonomnog subjekta. Automatski subjekt, prema tome, predstavlja ersatz, lošu zamenu, za autonomnog subjekta. Taj ersatz, međutim, budući da se (bespravno) nalazi na mestu na kome bi (s punim pravom) trebalo da se nalazi original, zauzima/oduzima prostor za relizaciju originalne, istinske autonomije i subjektivnosti. Kapital-vrednost se ponaša kao stanar koji se bespravno uselio u zgradu vlasti i slobode, kompromitijući i podrivajući na taj način i jedno i drugo.

Uprkos tome što bespravno prisvaja slobodu i vlast, uprkos tome što ih de facto podriva, kapital-vrednost proizvodi stvarni, objektivni privid da slobodom i vlašću raspolaže punim pravom. On to čini time što se izdaje za fizičko lice (osobu) ili bar za pravno lice (osobu).

“Sposobnost da se restituiše akumulirana energija u spontanom kretanju načinila je od mašine imitaciju živog organizma”[19]. Ova imitacija je, u slučaju kapital-vrednosti, tako verna originalu, da se ljudima karakter njihovog vlastitog rada, a to je,kao što smo videli, životnost, procesualnost, kretanje živog rada, pokazuje njima kao objektivno svojstvo mrtvog rada, tj. kapital-vrednosti, svojstvo koje joj pripada od prirode. Čini se kao da je u prirodi kapitala da se samooplođuje – kapital zapošljava ljude, kapital plaća poreze itd. Specifičnost efekta quiproquo, sa kojim imamo posla kada je u pitanju kapital-vrednost, sastoji se u zameni osobe za stvar – ljudi misle da se automat-stvar kreće sam od sebe, da se oplođuje sam od sebe, zamenjujući time, a da toga nisu ni svesni, radnu snagu kapital-vrednošću. Ali i obrnuto, specifičnost efekta quiproquo, o kome je ovde reč, počiva i u zameni stvari za osobu – ljudima se, u kapitalističkom načinu proizvodnje, čini kao da je mrtav automat-stvar živi subjekt-osoba.

“Konstruktori XVIII-og veka, Vokanskon …, Kempelen odevali su svoje automate, svirače flaute ili daira, igrače ili pisare, itd. ne bi li sakrili mehanizam koji ih pokreće”. Zadivljenost njihovim automatima javljala se kod publike kada bi gledala ove automate kako igraju sami od sebe[20]. Automat u renesansni predstavlja igračku koja izaziva divljenje, a od XVI veka pa nadalje, ovi čudesni uređaji sve više se zatiču u tzv. Wunderkammern, tj. kabinetima retkosti prinčevskih dvorova u Evropi. Svojstvo igračke koja izaziva divljenje, automat zadržava u XVII i XVIII veku. U XIX veku, posebno u okviru romantizma, automat, međutim, uzima obličje androidnog monstruma. Marx, stoga, izražava jedno opšte mesto svojeg vremena, kada kapital-vrednost naziva “čudovištem koje ima svoju dušu, koje počinje ‘raditi’ kao da u njemu toplo srce kuca”. Bez obzira da li izaziva divljenje ili uteruje strah, specifična delotvornost automata na publiku “pretpostavlja da konstruktor pokaže efekat, a da mu sakrije uzrok”[21]. Prvi korak u neutralizovanju ove delotvornosti sastoji se u skidanju vela sa automata, u nastojanju da se ogoli mrtvi mehanizam koji se skriva iza privida živog kretanja automata. Drugi korak sastoji se u pokazivanju da se iza vela krije osoba koja deluje kao operater ili kao pogonsko sredstvo mašine. U tom smislu, Marxov radnik poručuje kapitalisti: “što ti na taj način dobijaš u radu, gubim ja u supstanci rada .. Ti si možda uzoran građanin, možda član društva za zaštitu životinja, možda čak uživaš glas sveca, ali onoj stvari koju ti prema meni pretstavljaš ne bije srce u grudima. Što u njoj izgleda da kuca, kucanje je mog rođenog srca[22].

Međutim, reprezentacija stvari kao osobe i osobe kao stvari, nije puki subjektivni privid. To je, zapravo, objektivni privid koji zavisi od stvarnih proizvodnih odnosa koji vladaju u jednom načinu proizvodnje. Zato će “odnosi praktičnog svakodnevnog života iz dana u dan pokazivati ljudima providno razumne odnose”, tek onda kada se proces proizvodnje bude podvrgao planskoj kontroli. Proces proizvodnje biće, međutim, podvrgnut planskoj proizvodnji tek onda kada bude “kao proizvod slobodno udruženih ljudi bude stajao pod svesnom planskom kontrolom”[23]. Nije dovoljno, naime, da ljudi proizvode procese proizvodnje, što ih, inače, čini generičkim bićima, otuđenima ili ne, nego oni to moraju činiti planski kontrolisano, tj. sa znanjem i htenjem. Tek u tom slučaju, može se proces proizvodnje podvrgnuti njihovoj vlasti. Kao indirektna posledica ove svesne i namerne, planske i kontrolisane proizvodnje, a kao direktna posledica podvrgavanja, potčinjavanja proizvodnog procesa, uslediće njegova providna razumnost. Marxova “epistemologija”, vidimo, počiva na starom, idealističkom Vikoovom dictumu: “verum est ipsum factum” – sama istina je proizvod. Čovek, u komunizmu, u kome čovek gospodari procesom proizvodnje, može efektivno da sazna ovaj proces, zato što ga kontroliše, a kontroliše ga zato što je sam kreator tog procesa. A ono što smo sami stvorili, misli Vico, transparentnije nam je od onoga što je postalo samo od sebe, nezavisno od nas[24]. Ukratko, čovek će biti slobodan, onda kada proces bez subjekta bude transformisan u praksu subjekta. Još kraće, čovek će biti sloban onda kada “se ono istinito shvati i izrazi ne samo kao proces nego i kao subjekt”.

2

Na čemu, međutim, počiva ovakvo Marxovo shvatanje emancipacije? Marx konstatuje kako će u komunizmu, zajednici slobodnih ljudi “zasnovanoj na univerzalnom razvoju individua i na potčinjavanju njihove zajedničke, društvene produktivnosti kao njihove društvene moći”[25], društveni odnosi biti providno razumni. Vidimo da Marx, govoreći o komunizmu, pretpostavlja dvostruku prozirnost, trasnparenciju: 1) proziran je odnos subjekta prema predmetu rada, i 2) prozirna je recipročna relacija između subjekata[26].

Gde se može pronaći stvarno poreklo ove prozirnosti? Drugim rečima, šta navedenim odnosima, odnosima između subjekta i objekta, kao i odnosima između subjekata, daje njihovu transparenciju? Providna razumnost odnosa, bilo između ljudi, bilo između ljudi i stvari, drugo je ime za očiglednost. “Kategorija subjekta jeste jedna prvobitna ‘očiglednost’ (očiglednosti su uvek prvobitne): jasno je da smo vi i ja subjekti … Kao sve očiglednosti, uključujući i one na osnovu kojih jedna reč ‘označava jednu stvar’ … i ova ‘očiglednost’ da smo vi i ja subjekti jeste jedan ideološki učinak, elementarni ideološki učinak”[27]. Iz koje, međutim, ideologije pojmovi subjekta i objekta crpu svoju očiglednost? Louis Althusser tvrdi da je pravna ideologija dominantna ideologija kapitalističkog načina proizvodnje. To, u suštini, znači da se u pravnoj idelogiji artikulišu ključni pojmovi svih drugih ideologija, i naposletku, ključne kategorije same filozofske ideologije. “Buržoaska vladajuća klasična filozofija”, kaže Althusser, “(i njeni nusproizvodi, čak i oni moderni) izgrađena je na pravnoj ideologiji, a njeni ‘filozofski predmeti… su pravne kategorije ili entiteti: Subjekt, Objekt, Sloboda, Volja, Svojstvo, Predstavljanje, Osoba, Stvar itd.”[28]. Centralni pojam pravne ideologije predstavlja pojam osobe (lica). Ako prosledimo navedenu Althusserovu intenciju, onda možemo naglasiti kako je centralna kategorija celokupne filozofije novog veka, kategorija subjekta, izvedena, preuzeta itd. upravo iz pravno-ideološkog pojma osobe (lica). Korelativno, spekularna kategorija u odnosu na kategoriju subjekta, kategorija objekta, spekularna zato što se subjekt u njoj, takoreći, “ogleda”, izvedena je, takođe, iz jednog od pojmova pravne ideologije – iz pojma stvari. Čini se, prema tome, da Marx ostaje zatočenik “konceptualnog sistema zasnovanog na opoziciji osoba/stvar, dvema osnovnim kategorijama zakona i pravne ideologije”[29]. Mogli bismo, u skladu sa time, konstatovati kako čitava priča o fetišizmu robe predstavlja igru varijacija čije su granice i zakonitost propisani pravno-ideološkom problematikom koja se vrti oko centralne osovine oličene u binarnoj opozicji osoba/stvar.

Štaviše, ni sama Marxova koncepcija komunizma ne ostaje pošteđena ideološke krivice, ili drugačije rečeno, ideološke devijacije. Naime, komunizam kao ideal u kome su transparentni subjekt, objekt, odnos subjekta prema sebi, prema drugom subjektu i objektu, kao i međusobni odnos objekata, predstavlja ekstrapolaciju ideala kodiranog u ideologiji kapitalističkog načina proizvodnje. Taj ideal predstavlja ideal kapitalističkog načina proizvodnje, ideal koji on ostvaruje samo formalno i parcijalno – sloboda je u kapitalističkom načinu proizvodnje samo sloboda da se trguje i da se poseduje, sloboda u kojoj uživa isključivo kapitalista. Sloboda se u kapitalizmu ne ostvaruje, prema Marxu, realno i totalno, kao sloboda uopšte svake individue. Komunizam bi, dakle, predstavljao potpuno ostvarenje ideala kapitalističkog načina proizvodnje.

Da li postoji autentično materijalistički način da se misle fenomeni alijenacije i automatskog subjekta? Drugim rečima, da li postoji način da se navedeni fenomeni misle bez referenci na pojmove osobe i stvari? Postoji li nešto tako kao što je alijenacija koja ne bi bila alijenacija subjekta, otuđenje koje ne bi bilo otuđenje stvari od osobe, koje, ne bi bilo otuđenje od, već bi bilo otuđenje naprosto. Korelativno tome, možemo postaviti pitanje da li postoji način da se pojam automatizma misli bez pojma subjekta, tj. da se pojam automatizma misli bez rekursa na pojam osobe. Naposletku, budući da je pojam zakona jedan od tri osnovna pojma pravne ideologije kapitalističkog načina proizvodnje, može se postaviti pitanje da li postoji način da se pitanje slučajnosti ne postavlja kao pitanje zakonitog učinka slučajnog u odnosu na subjekta, tj. da li postoji neka, tako da kažemo, istorijska kontingencija koja bi bila slobodna od subjekta.

Odgovor na pitanje da li je moguće misliti automatizam bez subjekta pruža Deleuze[30]. On u delu Hiljadu ravni shvata kapitalizam kao specifičnu aksiomatiku. Aksiomatski sistem predstavlja formalnu teoriju koja uređuje neki univerzum diskursa, koji se naziva modelom za datu teoriju, a to čini dodavanjem ili oduzimanje određenih pravila, ili staromodnije rečeno, zakona. (Aksiome su potpuno arbitrarne i indiferentne prema domenu koji uređuju.) Parafrazirajući Badioua, inspirisanog, u pogledu onoga što ćemo izložiti, Althusserom i Lacanom, mogli bismo reći kako nema subjekta formalne teorije. Aksiomatski sitem kao formalna teorija predstavlja čisti prostor bez naličja, obeležja ili mesta za ono što isključuje, tj. za subjekta. Ona predstavlja psihozu bez subjekta, potpuno univerzalizovan delirijum, čistu spoljašnjost bez slepe mrlje[31]. Pojam kapitalističke mašine, kao, automatizovani aksiomatski sistem, nudi nam alternativu pojmu automatskog subjekta. Koncept kapitalističke mašine kao automatizovanog aksiomatskog sistema nudi nam mogućnost da automatizam mislimo bez pojma subjekta.

Marx govori o slučajnosti zakona i zakonitih učinaka, tj. zakona vrednosti i kretanja roba na tržištu, za čoveka/osobu tj. za subjekta. Ono što karakteriše kapitalizam, nije samo slučajnost zakonitog učinka i zakona za subjekta, već i slučajnost samih učinaka zakona u odnosu na zakone, kao i iskrsavanje nezakonitih učinaka, i naposletku slučajnost samih zakona po sebi – važenje zakona vrednosti, u poslednjoj liniji, istorijski je kontingentno. Nasuprot Marxu, mogli bismo reći da kapital ne kompromituje toliko ljudsku slobodu, koja bi se sastojala u vlasti čoveka nad zakonom i zakonitim učincima, koliko kompromituje autentični karakter same istorijske kontingencije i njene emancipatorske kapacitete. “Ne sastoji li se patološka osobenost kapitalističke mašine u njenoj sposobnosti da radi upravo ovo: da konvertuje nasumične empirijske činjenice”, tj. nezakonite učinke ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon, “u nove aksiome?”[32]. Drugim rečima, kapitalistička mašina nema unapred definisan skup zakona po kojima funkcioniše, zakona čija bi suspenzija označila kraj funkcionisanja kapitalističke mašine. Naprotiv, ona funkcioniše tako što postavlja ad hoc zakone, zakone koji se menjaju od slučaja do slučaja, zakone koji slučajeve koji su se već dogodili pretvaraju, važeći retroaktivno, u zakonite učinke vlastitog funkcionisanja. “Globalni kapitalizam je mašina – a mašina je samo automatizovani aksiomatski sistem … Kada god se susretne sa granicom ili anomalijom, kapitalizam ima ono što je potrebno da bi izmislio novi aksiom i inkorporirao ono neočekivano”[33].

Kapitalizam možemo, razlikujući ga, uporediti sa onim što je mađarski epistemolog Imre Lakatos nazivao tvrdim jezgrom naučne teorije. Naime, tvrdo jezgro jedne nauke predstavlja skup osnovnih postulata ili odluka, tj. skup osnovnih stavova, iskaza od kojih polazi teorija. Ovaj skup odluka (recimo, Newtonova tri zakona kretanja) brani se po svaku cenu, pa i po cenu modifikacije drugih postulata. Stavovi koji obrazuju tvrdo jezgro nikada se ne dovode u direktnu vezu sa iskustvom, pa, u skladu sa time, iskustvo nikada ne može da ih opovrgne. Kapitalizam bi, nasuprot tome, predstavljao nauku bez tvrdog jezgra, nauku koja je spremna da, po potrebi, promeni svoje najbazičnije postulate, nauku koja je spremna da po diktatku nepredviđenih i nepredvljivih činjenica donosi odluke koje se kose sa temeljnim odlukama koje je donela, može biti, neposredno pre toga. Rečeno jezikom filozofije nauke Thomasa Kuhna, kapitalizam izgleda kao nauka bez paradigme, ili kao nauka bez konstantne paradigme. Štaviše, to je nauka koja nikada ne bi bila u normalnom stanju (normalno stanje nauke je ono stanje u kome se nauka nalazi kada ne preispituje i ne menja osnovne postulate, već kada na osnovu njih vrši istraživanja, akumulirajući nova znanja na starim pretpostavkama), već nauka koja je uhvaćena u permanentnu revoluciju svojih najtemeljnijih uverenja, bez mogućnosti da se (trajnije) zaustavi na nekom određenom skupu aksioma.

Ne sastoji li se, pod datim uslovom funkcionisanja automatizovanog aksiomatskog sistema kapitalističke mašinerije, emancipacija baš u pokušaju da se izumeju novi oblici kontingencije, novi oblici slučajnosti, i to takvi koji bi, na neki način, bili otporni na adaptivno, ad hoc funkcionisanje kapitalističke mašine, slučajeva koji bi bili letalni za njen rad, i koji bi stavili ad acta ne samo zakon vrednosti, već zakon kao zakon uopšte? Ili je, pak, svaka kontingencija, svaka anomalija, osuđena na to da bude apsorbovana u sistem njenom konverzijom u zakonitu posledicu sistema izumom, ali ovog puta od strane kapitalističke mašine, novih pravila funkcionisanja sistema? Bilo kako bilo, čini se da kapitalizam, koji se istrgao svakoj ljudskoj kontroli, više kompromituje mogućnost pojavljivanja stvarne alternative, alternative koja bi se javila u obliku slučajeva koje kapitalizam ne može da akomodifikuje, nego mogućnost ljudske kontrole nad kapitalisitčkom mašinom.

Da li nam, ovakvo postavljanje pojmova automatizma bez subjekta i kontingencije bez subjekta otvara mogućnost da mislimo pojam alijenacije bez subjekta? Alijenacija bez subjekta bila bi specifičan proces bez subjekta koji se dešava na relaciji radne snage i kapital-vrednosti. Radna snaga, međutim, ne bi se mislila u pojmovima osobe ili subjekta, niti bi se kapital mislio u pojmovima stvari ili objekta. Alijenacija, prema tome, ne bi bila shvaćena kao proces u kome se subjekt opredmećuje/ospoljava u stvari, pri čemu bi se stvar, koja po pravu pripada osobi, u samom procesu opremdećenja/ospoljenja, ili posle njega, svejedno, bespravno otuđivala od osobe. Alijenacija bez subjekta mogla bi se shvatiti kao učinak vlasti kapital-vrednosti nad radnom snagom, tj. kao takvo delovanje vlasti koji bi

a) radnu snagu tela asociralo sa funkcijom koju treba preuzeti, kao sa mestom koje treba zauzeti u tehničkoj i društvenoj podeli rada,
b) među radnom snagom regrutovalo subjekte proizovodeći samo subjekte koje regrutuje, interpelirajući tela-radne snage u subjekte.

Alijenacija bi, u tom slučaju, mogla da se shvati kao specifičan motor, koji transformiše telo-radnu snagu u subjekta. U tom slučaju, telu-radnoj snazi ne bi bilo otuđeno ništa. Ona bi, zrapravo, alijenacijom samo primala jedan novi, drugačiji oblik egzistenije, oblik egzistencije koji nije imala pre kapitalističkog načina proizvodnje. Biti radnik predstavljalo bi prema tome specifičan oblik egzistencije koji telo-radna snaga dobija u kapitalističkom načinu proizvodnje. U toj transformaciji, energija tela-radne snage, ili da budemo precizniji, energija = telo-radna snaga, bila bi stavljena u službu, u obliku subjekta, tj. trošila bi se na proširenu reprodukciju kapitalističkog načina proizvodnje. Specifičan problem alijenacije tada bi ležao u depotenciranju asubjektivne radne snage putem njene subjektivacije-subjekcije kapitalističkoj mašini.

Kapitalistička mašina razlikuje se od ostalih načina proizvodnje. Ona, naime, postoji, samo u permanentnoj aktivnosti destrukturacije/restrukturacije. “S njom je”, kaže Marx za kapitalističku akumulaciju, kao i sa osvajačem sveta, koji sa svakom novom zemljom osvaja samo novu granicu”. Proširena reprodukcija kapitalističkog načina proizvodnje svodi se ne prelaženje granice. To prelaženje granice nikada nije potpuno uklanjanje granice, već samo sve dalje i dalje pomeranje granice, ili drugačije, postavljanje nove granice. Pri tome ne mislimo samo na kvantitavni aspekt proširene reprodukcije, već ujedno i na njen aksiomatski karakter. Sama aksiomatika se, naime, prošireno reprodukuje, dodavanjem novih aksioma koji bi trebalo da izvrše reaproprizaciju nezakonitih učinaka (empirijske kontingencije) ili posledica zakona koje se ne mogu svesti na zakon. Svako prelaženje granice (destrukturiranje) kao pomeranje granice (restrukturiranje), zahteva određeni oblik “alijenacije”, tj. subjektivacije-subjekcije tela-radne snage, ili drugačije, njegovo-njeno depotenciranje, trošenjem na uklanjanje granice i simultano postavljanje nove.

Ako su naše analize tačne, otpor koji bi radna snaga mogla da pruži policijskom režimu asociranja tela-radne snage sa mestom u tehničkoj i društvenoj podeli rada, režimu koji izdaje-zahteva na uvid lične karte od regrutovanih/proizvedenih subjekata, ne bi se sastojao u afirmaciji subjektivnosti radne snage, već upravo suprotno, u njenom otporu, njenom nepristajanju da se subjektivira. Ona bi, u toj aktivnosti otpora, morala da sklopi novi savez sa istorijskom kontingencijom. Ta istorijska kontingencija ne bi bila relativna kontingencija, kontingencija u odnosu na subjekta ili kontingencija zakonitog ili nezakonotig učinka u odnosu na zakon. To ne bi bila samo kontingencija ovog ili onog zakona funkcionisanja kapitalističke mašine. To bi morala da bude apsolutna kontingencija kapitalističke mašine kao celine.


[1] Marks, K., Engels, F., Kapital, I tom, Kultura, Beograd, 1947., pp. 37-8.
[2] Ibid., p. 39.

[3] Cf. Lukacs G., Povijest i klasna svijest, Naprijed, Zagreb, 1970., p. 154.

[4] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 71.

[5] Marx, K., Temelji slobode – osnovi kritike političke ekonomije, Naprijed, Zagreb, 1977., p. 54.

[6] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 37.

[7] Ibid., p. 39.

[8] Ibid., p. 107.

[9] Ibid., p. 106-7.

[10] Ibid., p. 174.

[11] Marx K., Rani radovi, Naprijed, Zagreb, 1961., p. 251.

[12] Cf. Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 134.

[13] Ibid., p. 132.

[14] Ibid., p. 142.

[15] Ibid., p. 174.

[16] Ibid., p. 137.

[17] Ibid., p. 130.

[18] Ibid., p. 204.

[19] Chazal G., L’ordre humain: ou le déni de nature, Champ Vallon (ed.), Collection milieux, Paris, 2006., p. 210.

[20] Ibid., p. 210.

[21] Ibid., p. 210.

[22] Marks, K., Engels, F., Kapital, p. 175.

[23] Ibid., p. 43.

[24] “I zar ne bi ovu bilo lakše napisati, jer kako Viko kaže, istorija ljudi razlikuje se od istorije prirode po tome što smo onu pravili, a ovu nismo?”, Ibid., p. 298.

[25] Ibid., p. 55.

[26] Althusser L., “Marx in his Limits”, u Philosophy of the Encounter: Later Writings, 1978-87, Verso, London and New York, 2006. pp. 127-8.

[27] Althusser Louis, “Ideologija i ideološki državni aparati”, u Marksizam u svetu, VI/1979, 7-8, pp. 77-119., p. 109.

[28] Althusser Louis, Elementi samokritike, BIGZ, Beograd, 1975., p. 16.

[29] Althusser L., “Marx in his Limits”, 128.

[30] Cf. Parr A. (ed), The Deleuze Dictionary, Edinburgh University Press, Edinburgh, 2005., pp. 17-8.

[31] Navedeno prema Brassier R., “Badiou’s Materialist Epistemology of Mathematics”, ANGELAKI, volume 10 ,number 2, Routledge, London, 2005., p.145.

[32] Brassier R., “Nihil Unbound: Remarks on Subtractive Ontology and Thinking Capitalism”, in Hallward P. (ed. ), Think Again: Alain Badiou and the Future of Philosophy, Continuum, London – New York, 2004., p. 57.

[33] Ibid.., p. 53.

TkH-platforma i Kontrapunkt

U okviru projekta Raskolovano znanje(o^o)*

Vas pozivaju na predavanje

MATERIJALISTIČKI KONCEPT KRITIKE

/JANJA STJEPANOVIĆ/

SUBOTA, 29. maj, 19:00 / MAGACIN U KRALJEVIĆA MARKA 4

Koncept kritike je koncept koji je Marks koristio u svim momentima svoje teorijske evolucije da bi označio specifičnost svoje aktivnosti. Šta je, međutim, učinio Altiser kada je u svojim prvim filozofskim „intervencijama“ pozivao na „kritičko čitanje ’Kapitala’“? Pobrinuo se da naznači koji odnos ima tematizacija koncepta kritike, eksplicitna u Marksovim mladalačkim radovima, sa podnaslovom “Kapitala”: „kritika političke ekonomije“. To je ujedno značilo preuzeti ono što je suštinsko kod Marksa i „primeniti Marksa na Marksa“. Dok je mladi Marks još uvek sledio racionalističku tradiciju decidiranih prosvetitelja – kod kojih je reč „kritika“ imala funkciju da suprotstavi istinite ideje zabludama (iluzijama, predrasudama), um iracionalnosti – reč „kritika“ u „Kapitalu“ ima sasvim drugu funkciju. Marksov materijalistički koncept kritike (koja „zastupa proletarijat“) ne sastoji se, svakako, u odbacivanju racionalizma kao takvog, koliko u politički izoštenoj svesti o granicama, odnosno, materijalnim uslovima istorijske efektivnosti njegovih ideja.

Janja Stjepanović diplomirala je filozofiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Trenutno piše magistarski rad na temu „Tranformacija filozofije: Altiserove teze o filozofiji i nova praksa filozofije“.

(o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o) (o^o)

*RASKOLOVANO.ZNANJE(O^O) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istrazuje i promovise alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaze se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/

http://www.facebook.com/group.php?gid=78283563826&ref=n

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

ПОВИК ЗА УЧЕСТВО ВО ПРОЕКТОТ РАСШКОЛУВАНО ЗНАЕЊЕ (o^o), 2010/2011.

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 1 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 2 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Контрапункт (културен центар Точка)

Ве поканува на

Предавање и разговор

со

Гералд Рауниг

на тема Уметност и револуција

13.05.2010, Културен центар ЦК, почеток 20.00

Контрапункт (Културен центар Точка) ве повикува заедно да го проследиме предавањето придружено со отворената дискусија, на еден од најзначајните теоретичари на ова време, Гералд Рауниг.

Предавањето на Гералд Рауниг, насловено како „Уметност и револуција“, реферира на неговото истоимено дело, кое претставува алтернативна историја на уметноста на „долгиот дваесетти век“. Во неговото предавање ќе биде опфатен периодот на потреси во општеството и во уметноста во еден долг историски пресек, од времето на Париската комуна во 1871 година до турбулентните алтер-глобалистички протести од Џенова во 2001 година.

Внимателно, со специфична методологија и искуство не само на врвен теоретичар туку и на активист, Рауниг движејќи се од акциите и дејствувањето на Ситуационистите и Сергеј Ејзенштајн до Виенскиот активизам, ги прикажува аспектите на револуционерната трансгресија и на оптимистичкото придвижување во однос на нејзината поставеност низ периодот на нејзините успеси и катастрофи.

Реферирајќи на идејата на Жил Делез и на Феликс Гатари за „машините“, Рауниг ја проширува пост-структуралистичката теорија на револуцијата врз експлозивите врски меѓу уметноста и активизмот.

Ваквиот аспект е особено важен за нас во мигов, кога постои обид за артикулација во однос на (зло)употребата на уметноста во политички цели.

Рауниг преку своите ставови за односот револуција-уметност се обидува да ги поттикне новите генерации уметници, теоретичари и промислувачи на општествените феномени, да одбијат да учествуваат во застарениот и истоштувачки поредок на пазарот и да се потчинуваат на секој вид авторитети, особено на оние во чии раце е политичката моќ. Наместо тоа предлага тие да се обидат да создадат радикално поинаков метод на општествен ангажман и дејствување.

Рауниг развива суштински и витален современ метод на политичка промена – метод со кој се надминуваат застарените формулации на отпор и бунтовништво. Според Рауниг, низ историјата, премногу крв и мастило се пролеани за да се сочуваат одделени „машините на уметноста“ и „машините на револуцијата“.

Убедени сме дека оваа средба со Гералд Рауниг ќе отвори многу прашања, но и дека ќе даде одговори на веќе силно започнатите дебати кај нас на оваа тема.

Гералд Раунинг е филозоф, теоретичар на уметноста, а поле на неговиот интерес и истражување се политичката естетика и културните политики. Работи во Европскиот институт за прогресивни културни политики. Координатор е на транснационалниот истражувачки проект republicart (www.republicart.net), transform (www.transform.eipcp.net), Creating Worlds (www.creatingworlds.eipcp.net), предава на Институтот за филозофија, при универзитетот во Клагенфурт.

Уредник е и коуредник на многу списанија од областа на теоријата, филозофијата, уметноста како и на журналот за радикални демократски културни политики Kulturrisse.

Предавањето е во рамките на проектот Расшколувано знаење 0^0, кој е партнерски проект на Контрапункт (Скопје) и ТкХ (Белград), а е поддржан од Швајцарска програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).
Контрапункт (културен центар Точка)

Ве поканува на

Предавање и разговор

со

Гералд Рауниг

на тема Уметност и револуција

13.05.2010, rx
Културен центар ЦК, почеток 20.00

Контрапункт (Културен центар Точка) ве повикува заедно да го проследиме предавањето придружено со отворената дискусија, на еден од најзначајните теоретичари на ова време, Гералд Рауниг.

Предавањето на Гералд Рауниг, насловено како „Уметност и револуција“, реферира на неговото истоимено дело, кое претставува алтернативна историја на уметноста на „долгиот дваесетти век“. Во неговото предавање ќе биде опфатен периодот на потреси во општеството и во уметноста во еден долг историски пресек, од времето на Париската комуна во 1871 година до турбулентните алтер-глобалистички протести од Џенова во 2001 година.

Внимателно, со специфична методологија и искуство не само на врвен теоретичар туку и на активист, Рауниг движејќи се од акциите и дејствувањето на Ситуационистите и Сергеј Ејзенштајн до Виенскиот активизам, ги прикажува аспектите на револуционерната трансгресија и на оптимистичкото придвижување во однос на нејзината поставеност низ периодот на нејзините успеси и катастрофи.

Реферирајќи на идејата на Жил Делез и на Феликс Гатари за „машините“, Рауниг ја проширува пост-структуралистичката теорија на револуцијата врз експлозивите врски меѓу уметноста и активизмот.

Ваквиот аспект е особено важен за нас во мигов, кога постои обид за артикулација во однос на (зло)употребата на уметноста во политички цели.

Рауниг преку своите ставови за односот револуција-уметност се обидува да ги поттикне новите генерации уметници, теоретичари и промислувачи на општествените феномени, да одбијат да учествуваат во застарениот и истоштувачки поредок на пазарот и да се потчинуваат на секој вид авторитети, особено на оние во чии раце е политичката моќ. Наместо тоа предлага тие да се обидат да создадат радикално поинаков метод на општествен ангажман и дејствување.

Рауниг развива суштински и витален современ метод на политичка промена – метод со кој се надминуваат застарените формулации на отпор и бунтовништво. Според Рауниг, низ историјата, премногу крв и мастило се пролеани за да се сочуваат одделени „машините на уметноста“ и „машините на револуцијата“.

Убедени сме дека оваа средба со Гералд Рауниг ќе отвори многу прашања, но и дека ќе даде одговори на веќе силно започнатите дебати кај нас на оваа тема.

Гералд Раунинг е филозоф, теоретичар на уметноста, а поле на неговиот интерес и истражување се политичката естетика и културните политики. Работи во Европскиот институт за прогресивни културни политики. Координатор е на транснационалниот истражувачки проект republicart (www.republicart.net), transform (www.transform.eipcp.net), Creating Worlds (www.creatingworlds.eipcp.net), предава на Институтот за филозофија, при универзитетот во Клагенфурт.

Уредник е и коуредник на многу списанија од областа на теоријата, филозофијата, уметноста како и на журналот за радикални демократски културни политики Kulturrisse.

Предавањето е во рамките на проектот Расшколувано знаење 0^0, кој е партнерски проект на Контрапункт (Скопје) и ТкХ (Белград), а е поддржан од Швајцарска програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).
Контрапункт (културен центар Точка)

Ве поканува на

Предавање и разговор

со

Гералд Рауниг

на тема Уметност и револуција

13.05.2010, price
Културен центар ЦК, почеток 20.00

Контрапункт (Културен центар Точка) ве повикува заедно да го проследиме предавањето придружено со отворената дискусија, на еден од најзначајните теоретичари на ова време, Гералд Рауниг.

Предавањето на Гералд Рауниг, насловено како „Уметност и револуција“, реферира на неговото истоимено дело, кое претставува алтернативна историја на уметноста на „долгиот дваесетти век“. Во неговото предавање ќе биде опфатен периодот на потреси во општеството и во уметноста во еден долг историски пресек, од времето на Париската комуна во 1871 година до турбулентните алтер-глобалистички протести од Џенова во 2001 година.

Внимателно, со специфична методологија и искуство не само на врвен теоретичар туку и на активист, Рауниг движејќи се од акциите и дејствувањето на Ситуационистите и Сергеј Ејзенштајн до Виенскиот активизам, ги прикажува аспектите на револуционерната трансгресија и на оптимистичкото придвижување во однос на нејзината поставеност низ периодот на нејзините успеси и катастрофи.

Реферирајќи на идејата на Жил Делез и на Феликс Гатари за „машините“, Рауниг ја проширува пост-структуралистичката теорија на револуцијата врз експлозивите врски меѓу уметноста и активизмот.

Ваквиот аспект е особено важен за нас во мигов, кога постои обид за артикулација во однос на (зло)употребата на уметноста во политички цели.

Рауниг преку своите ставови за односот револуција-уметност се обидува да ги поттикне новите генерации уметници, теоретичари и промислувачи на општествените феномени, да одбијат да учествуваат во застарениот и истоштувачки поредок на пазарот и да се потчинуваат на секој вид авторитети, особено на оние во чии раце е политичката моќ. Наместо тоа предлага тие да се обидат да создадат радикално поинаков метод на општествен ангажман и дејствување.

Рауниг развива суштински и витален современ метод на политичка промена – метод со кој се надминуваат застарените формулации на отпор и бунтовништво. Според Рауниг, низ историјата, премногу крв и мастило се пролеани за да се сочуваат одделени „машините на уметноста“ и „машините на револуцијата“.

Убедени сме дека оваа средба со Гералд Рауниг ќе отвори многу прашања, но и дека ќе даде одговори на веќе силно започнатите дебати кај нас на оваа тема.

Гералд Раунинг е филозоф, теоретичар на уметноста, а поле на неговиот интерес и истражување се политичката естетика и културните политики. Работи во Европскиот институт за прогресивни културни политики. Координатор е на транснационалниот истражувачки проект republicart (www.republicart.net), transform (www.transform.eipcp.net), Creating Worlds (www.creatingworlds.eipcp.net), предава на Институтот за филозофија, при универзитетот во Клагенфурт.

Уредник е и коуредник на многу списанија од областа на теоријата, филозофијата, уметноста како и на журналот за радикални демократски културни политики Kulturrisse.

Предавањето е во рамките на проектот Расшколувано знаење 0^0, кој е партнерски проект на Контрапункт (Скопје) и ТкХ (Белград), а е поддржан од Швајцарска програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

Контрапункт и ТкХ

Објавуваат отворен повик

За учество во проектот

Расшколувано знаење (o^o), 2010/2011.

Бесплатна едногодишна програма за колективно самообразование во уметноста и културата

Контрапункт (Скопје) и ТкХ центар (Белград) објавуваат повик за учество во едногодишната програма за колективно самообразување во уметноста и културата – Расшколувано знаење.

Проектот е наменет за студентите по уметност, хуманистички и општествени науки, за професионалците и културните работници од Скопје и Белград, кои се заинтересирани за работа на независната културна сцена.

Целта на Расшколуваното знаење е да ги истражи и да ги промовира алтернативите на хиерархискиот модел на образование во уметноста и културата. Методолошки, проектот ги напушта концептите на индивидуалното творештво и експертиза, и заговара колективни самообразовни структури во кои се спроведува хоризонтална продукција, размена и дистрибуција на знаењето.

Расшколувано знаење е партнерски проект на ТкХ (Теорија која хода) платформата за теорија и практика на изведувачките уметности од Белград (http://tkh-generator.net) и НВО Контрапункт од Скопје (http://kontrapunkt-mk.org), а финансиски е поддржан од Швајцарската програма за култура за Западен Балкан.

Ко-авторки на проектот се Марта Поповода, Ана Вујановиќ и Искра Гешоска.

СТРУКТУРАТА НА ПРОГРАМАТА: Работни групи, активности, услови за учество

Работни групи

Процесот на колективното самообразување е структуриран низ работни групи, собрани околу одредени области/теми. Областите понудени за 2010/11 се:

  • Културната политика на независните сцени
  • Уметност и активизам; и
  • Уметност и/како политика (реполитизација на дискурсот на хуманистичките науки)

Областите се дефинирани со намера преку проектот да обезбедиме простор за продукција и размена на знаења кои се дефицитарни на локалните независни сцени, а важни за нивното критичко промислување, афирмација и развој. Притоа водевме сметка да покриеме клучни нивоа на дејствување: културната политика/менаџмент, уметничката практика и теоријата на уметноста.

Заинтересираните на конкурсот се пријавуваат за една од понудените области. Откако ќе се оформат работните групи, на учесниците им се оставено поспецифично да ја дефинираат темата/проблематиката на својата работа, како и да ги осмислат пристапите и методите за работа на неа, со теориска поддршка и помош на програмските уреднички и координаторите.

Работните групи имаат регионален карактер и вклучуваат 9 учесници од Белград и од Скопје (вкупно 18 учесници).

Активности

Учесниците во циклусот 2010/2011 ќе поминат низ следниве активности:

  • Отворена недела – кратка програма на работилници, предавања, презентации и средби со учесниците од првата и втората генерација на Расшколувано знаење. Отворената недела ќе биде во Скопје, 08-11 јуни 2010 година. Покрај програмата со локални и со интернационални гости, учесниците од првата генерација за време на Отворената недела ќе организираат јавни презентации на својата работа и со соработничките проекти/дела.
  • Летна школа – интензивна еднонеделна образовна програма. Содржината на програмата, како и листата на соработници кои гостуваат заедно ќе ја креираат уредничките на проектот и учесниците на работните групи. Форматите на работа на Летната школа исто така се предмет на договор. Летната школа ќе биде во Црна Гора, во август 2010 година
  • Инкубатор – шестмесечен истражувачки процес на работните групи. Планот, програмата и динамиката на работата ќе ја осмислуваат самите учесници. Во формална смисла, Инкубаторот вклучува: континуиран самообразовен процес на работните групи, на состаноците во живо, преку е-маил листа, скајп, видео-линк, како и креирање програми за соработниците што ќе гостуваат. Инкубаторот трае од септември 2010 до февруари 2011.
  • Timeshare kamp – програмско-организациска структура која нуди сместување, продукција и просторно-технички услови за заедничка работа на групата во периодот март-април 2011, во Белград и во Скопје. Timeshare kamp-от следи по истражувањето на Инкубаторот, како рамка за реализација за заедничките културни иницијативи или работа. (Тоа може да биде инсталација, видео дело, тркалезна маса, перформанс, веб сајт, публикација и сл.)

УЛОВИ ЗА УЧЕСТВО

Учеството во програмата на Расшколуваното знаење во целост е бесплатно.

Покрај тоа, на учесниците им се обезбедени: материјални услови за истражување и работа (простор, техничка опрема, литература и сл.), покриени се трошоците за патување и сместување за сите програми на нивните работни групи кои се реализираат во другиот град (Отворена недела, Летна школа, програмите за време на Инкубаторот, Timeshare kamp), и обезбедени продукциско-технички услови за изработка на колективното дело (скромен буџет, простор, техника, организација).

За возврат се очекува волја за дејствување на независната сцена, активно учество во програмските активности, почитување на колегите, отвореност за проблематизацијата и одговорност за колективниот самообразовен процес.

Какви било дискриминации врз етничка, полова, сексуална, религиозна, старосна и друга основа во рамки на Расшколуваното знаење не се прифатливи.

КАКО ДА СЕ ПРИЈАВИТЕ

Ве молиме пријавата, која се состои од:

-          наративна биографија, со лични податоци и контакт (до 500 зборови)

-          еден пример од ваше дело (во кој било медиум), и

-          писмо за мотивација, со назнака за областа за која се пријавувате (до една страница)

да ги испратите на:

Deschooling Classroom dsc@tkh-generator.net

Рок за пријавување: 27 мај 2010 година

Жири: Ана Вујановиќ (програмска уредничка на проектот, Белград), Искра Гешоска (програмска уредничка на проектот, Скопје), Милена Богавац (учесничка на првата генерација на Расшколувано знаење, програмска координаторка за вториот циклус, Белград), Ѓорѓе Јовановиќ (учесник на првата генерација на Расшколувано знаење, Скопје) и Владимир Јериќ (учесник на првата генерација на Расшколувано знаење, Белград).

Одлуката и образложението на одлуката ќе бидат објавени на 1 јуни 2010 на веб страницата www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net.

ЗА ПОДЕТАЛНИ ИНФОРМАЦИИ

Дополнителни информации за проектот можете да добиете на www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net или контактирајте нè на dsc@tkh-generator.net.

За време на целиот период на траење на конкурсот, канцелариите на ТкХ и Контрапункт ќе бидат отворени за сите ваши прашања и консултации, во петок од 15-19 ч. (ТкХ) и понеделник од 10-16 ч. (Контрапункт). .

.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

OTVORENI DAN(o^o) :: Bojana Kunst / Jan Ritsema / Ana Vujanović :: 8. maj, NU “Božidar Adžija”

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 1 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: POST(e)PEDAGOGY part 2 :: Ana Vujanovic vs. Jelena Vesic from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

TKH-PLATFORMA

u okviru projekta Raškolovano znanje(o^o)

Vas poziva na

OTVORENI DAN

(o^o)

Subota, 08. maj 2010, 19:00

NU “Božidar Adžija”, velika sala

(Radoslava Grujića 3, bivša Božidar Adžija)

Bojana Kunst / Jan Ritsema / Ana Vujanović

Otvoreni dan je javni kulturni događaj koji se bavi kolektivnim samoobrazovanjem u umetnosti i kulturi, koje razvijamo u okviru projekta Raškolovano znanje.

Raškolovano znanje je društveno-angažovana kulturna inicijativa koja dolazi sa nezavisne scene. Ona pokušava da toj sceni obezbedi materijalnu i konceptualnu infrastruktu za otvorene, kolektivne i nehijerarhijske procese proizvodnje, distribucije i razmene kritičkih znanja, kakvi su isključeni iz zvaničnog obrazovnog sistema.

Kakve su metode i šta je sadržaj takve inicijative, koji su njeni rezultati i nedostaci, kako se pozicionira prema obrazovnoj instituciji, koje društvene vrednosti promoviše? – to su pitanja o kojima ćemo na Otvorenom danu pokušati javno da mislimo i polemišemo.

——————————————————————————

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net

http://www.facebook.com/home.php#/group.php?gid=78283563826

http://www.facebook.com/?ref=home#!/event.php?eid=119783401379399

———————————————————————————————-

:: PROGRAM ::

19:00 – 19:30

prezentacija projekta RAŠKOLOVANO ZNANJE :: Ana Vujanović

Ova kratka prezentacija namenjena je javnom predstavljanju projekta – njegovog koncepta, programa i politike. Tokom izlaganja Ana Vujanović će ponuditi (samo)refleksiju iskustava kroz koje smo prošli protekle godine, radeći sa prvom generacijom učesnika, a zatim najaviti izmene koje ćemo sprovesti tokom drugog ciklusa.

U att. mejla se nalazi Open Call – poziv za upis II generacije programa Raškolovano znanje.

Ana Vujanović je freelance radnica (teoretičarka, organizatorka, dramaturškinja) u oblasti savremenih izvođačkih umetnosti i kulture. Angažovana je u programu TkH platforme (Beograd) i Les laboratoires d’Aubervilliers (Pariz), i predaje na Univerzitetu umetnosti, Beograd. Koautorka je i urednica projekta Raškolovano znanje.

19:30 – 20:30

predavanje KAKO VAŠA UMETNOST, KOLEGA?* :: Bojana Kunst

Predavanje se bavi bitnim pitanjima s kojima se Bojana Kunst susreće poslednjih godina, radeći u oblasti samoobrazovanja. Autorka će se naročito baviti svojim radom u Maski i na Seminaru savremenih izvođačkih umetnosti u Ljubljani. Maska se uglavnom pozicionira u direktnoj vezi sa performansom kao političkom reartikulacijom mišljenja i prakse umetnosti. Ipak, važno je shvatiti da se poslednjih decenija dešavaju temeljne promene načina umetničkog stvaranja i rada. One su povezane sa procesima uopštavanja i apstrahovanja kritičkih procedura u savremenom društvu. Postoji li potreba da u tom kontekstu praksu ponovo učinimo pojedinačnom i obratimo pažnju na njenu materijalnost?

* Naslov predavanja je citat naziva slike Jorga Immendorffa Wo stehst du mit deiner Kunst, Kollege? (1973)

Predavanje je na engleskom jeziku, bez prevoda.

Bojana Kunst je filozofkinja, dramaturškinja i teoretičarka performansa. Angažovana je kao gostujući profesor na Univerzitetu u Hamburgu, gde predaje Studije performansa, i kao predavač na Primorskom univerzitetu u Kopru. Članica je uredništva časopisa MaskaAmfiteatarPerformance Research, i objavljuje teorijske tekstove u brojnim časopisima i zbornicima širom Evrope.

20:45 – 21:45

diskusija SAMOOBRAZOVANJE, ALI KAKO? :: Jan Ritsema

Jedan isti sadržaj učenja može imati različite rezultate, ukoliko ga sprovedemo metodama drugačijim od naučenih. Nije li onda metod ono što proizvodi sadržaj znanja? Nije li, stoga, ako želimo da stimulišemo kritičko samoobrazovanje važnije fokusirati se na to kako učimo, u kojim okolnostima i sa kojim pretpostavkama?

Diskusija je na engleskom jeziku.

Jan Ritsema je holandski pozorišni reditelj, izdavač i kulturno-umetnički aktivista. Nakon dugogodišnje uspešne rediteljske karijere u brojnim pozorištima širom Evrope, godine 2006. osnovao je PerformingArtsForum: PAF u St.Ermu u Francuskoj. PAF funkcioniše kao otvoreni istraživački, obrazovni i diskusioni forum za delatnike u savremenoj umetnosti, novim medijima, teoriji i kulturnoj produkciji.

od 21:45

konsultacije i razgovori potencijalnih učesnika u ciklusu 2010/11. i drugih zainteresovanih sa projektnim timom i učesnicima prve generacije Raškolovanog znanja

RAŠKOLOVANO.ZNANJE(o^o) je projekat kolektivnog samoobrazovanja koji se obraća savremenim nezavisnim kulturnim scenama u regionu, sa ciljem da istražuje i promoviše alternative tradicionalnom hijerarhijskom modelu obrazovanja. U pogledu metodologije, projekat problematizuje koncepte individualnog autorstva i ekspertize i zalaže se za otvorene kolektivne (samo)obrazovne strukture u kojima samoorganizovane zajednice obezbeđuju horizontalnu produkciju, razmenu i distribuciju znanja.

Raškolovano znanje realizuju TkH platforma iz Beograda (www.tkh-generator.net) i Kontrapunkt iz Skoplja (www.kontrapunkt-mk.org), uz podršku Švajcarskog Programa za Kulturu za Zapadni Balkan (www.scp-ba.net).

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 1 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 2 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

Sharp Thoughts :: THE IGNORANT SCHOOLMASTER part 3 :: Ana Vujanovic vs. Dmitry Vilensky from TkH [Teorija koja Hoda] on Vimeo.

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

(English) SUMMER SCHOOL DESCHOOLING CLASSROOM(o^o) :: 16-22 August 2009 :: Ohrid (Macedonia)

http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

(English) Open Call for Participation at the :: SUMMER SCHOOL DESCHOOLING CLASSROOM(o^o) :: 16-22 August 2009, Ohrid (Macedonia)

„Не смеете да ме следите, морате да ме пресоздадете”, Паоло Фрар

Во оваа забелешка на еден од родоначелниците на идејата за критичката педагогија[1], е промовирана визијата за нужноста од активно, критичко и дијалошко дејствување во и кон реланоста, со цел историјата да се сфати како привремена состојба која подложи на постојано менување.  Да се биде свесен за својата позиција во општетството, воедно значи да се биде со светот, и тоа будно, проактивно и одговорно. Заводливата психодинамика генерирана преку односот на потчинетиот и потчинувачот, што Фрар го обработува како референтна сознајна слика во своето дело Педагодија на потчинетиот[2],  го дизајнира општетсвото како статичко, петрифицирано, нехумано и манипулативно. Токму анализата на ваквиот хиерархиски однос, кој на некој начин создава и моќни огледални врски во кои и двата ентитети ги градат дефинициите за сопствениот идентитет, ја создаваат потребата да се создаде поинаков спознаен и образовен светоглед, кој ќе промовира поинаква педагошка метода и филозофија – критичка педагогија. Критичката педагогија предлага образовние базирано врз критичко мислење и врз критичка интервенција во општествената реалност. Фрар изнесува неколку гледишта во Педагодија на потчинетиот кои може да се сметаат за основни принципи на критичката педагогија:

  • Човековата онтолошка вокација е да биде Субјект кој дејствува врз својот свет менувајќи го, и на тој начин се движи кон нови можности за посиполнет и побогат индивидуален и колективен живот.
  • Секое човечко суштетство без оглед колку и да е необразовано или колку и да е потчинето во културата на тишината[3], е способно да го набљудува светот критички, во дијалог со дргите.
  • Поседувајќи солидни алатки и знаења, поединецот може постепено да ја согледува личната и општетствената реалност, како и контрадикциите во неа, дејствувајќи свесно и критички.

Терминот „критичката педагогија”, се однесува на теоријата на образование и на практиките на учење и настава кои се осмислени да ја развијат критичката свест кај оние што учат, што сакаат да стекнат знаења во однос доминантните, ретроградните општетствени ситеми, кои имаат карактер на потчинувачи. Имајќи го предвид нејзиниот основен фокус за лично ослободување преку критичкото осознавање, критичката педагогија консеквентно се залага за, и може да се каже дека, претставува прв чекор во, големата политичка борба со која сака да ги предизвика и транформира доминантните, репресивни општетствени нарации создавајќо општетства со поголема еднаквост. Критичката педагогија е заинтересирана за реконфигурација на традиционалната ученик/учител релација, каде што учителот е активниот субјект, „оној кој знае”, а ученикот е пасивниот рецепиент на она знаење кое го поседува учителот (банкарскиот концепт во образованието[4]). Наспрема ова, училницата е замислена како простор каде што новите знаења, засновани врз заедничкото искуство на ученикот и на учителот, се произведуваат преку дијалог и преку проблемско разгледување на светот и на општетствениот контекст (проблемски концепт во образованието[5]).

Критичката педагогија се залага поединецот да стекне знаења како да ја зајакне демократијата. Би можеле да кажеме дека клучната заложба на критичката педагогија е да ја отвори можноста ученикот/учителот/граѓанинот да се трансформираат од објект во субјект, од пасивен во активен чинител, и при тоа кртички создавајќи текстови и значења во културата, давајќи им отпор на манапулативните и доминантните дискурски на моќ.

Критичката педагогија има неколку цели:

1.                  да создаде форми на знаење преку раскинување со специфичните дисциплини и создавање на интердисциплинарно знаење.

2.                  да ги покрене прашањата за релацијата помеѓу маргината и центрите на моќ во училиштата, залагајќи се да обезбеди начин за читање на историјата како дел од поголемиот проект за враќањето на моќта на идентитетите особено на оние што се формираат околу категориите раса, род, класа и етницитет.

3.                  да се отфрли разликата помеѓу високата и популарната култура, и да се создаде курикулум кој ќе обезбеди знаење со кое што ќе се реагира на секојденвието и на историските процеси кои луѓето ги живеат различно.

Според концептот на критичката педагогија, образованието е процес на ослободувачка сознајност а не трансферзала на информации.

Критичката педагогија ги има своите корени во Франкфуртската школа, чиешто влијание е евидентно во делото на Паоло Фрар. Постмодернистичката феминистичката, анти-расистичката, постколонијалната и queer теоријата имаат улога во распространувањето и трансформациите на критичката педагогија на Фрар. Современите застапници на оваа теорија , како што се Петер Мекларен, Анри Жиро, Бел Хукс го свртуваат вниманието кон различни прашања, институции и општетствени структури, вклучувајќи ги глобализацијата и мас-медиумите.

Критичката педагогија како што вели Фрар, е „педагогија на надежта”. Безнадежноста е облик на тишина, на порекнување на светот. „Педагогијата на надежта” пормовира толеранција, а не радикализација на светот. Надежта е онтолошка потреба која треба да биде во хармонија со праксисот со цел да прерасне во историска конкретност. Без надеж не можеме да влеземе во борба која ќе доведе до промена.


[1] Корените на критичката педагодија треба да се бараат во учењата на конструктивистите John Dewey и Lev Vygotsky

[2] Paulo Freire, Pedagogy of the Oppressed, the Continuum Publishing Company, 1970

[3] Карактеристична за потчинетите, репресираните во колонизираните земји кои немаат право на глас и на мислење. Доминантната култура го замолчува потчинетиот преку културен пренос на дискурси во училиштата и во другите институции кои ја поддржуваат нивната хегемонија преку игнорирање и демонизирање на оние дискурси кои можат да го сменат нивното владеење. Како резулатат на ова, потчинетите ја прифаќаат негативната слика за себеси. Бидејќи не се обучени критички да истражуваат и промислуваат, што би им овозможило да ја преиспитаат ваквата лажна репрезентација за себе, тие остануваат пасивни, тивки и молчаливи.

[4] Позиција во која учениците се третираат како празни полиња кои учителот треба да ги пополни. Според Фрар, образованието е традиционално поставено како акт на депонирање, во кој учениците се трезори/депоа а учителот е депонентот. Во ваквиот случај, учителот „предава”, а ученикот „прима, памти и повторува”. Банкарскиот концепт на образование создава прилагодливи, пасивни, фиксни, потчинети и послушни идентитети.

[5] Го отфрла образованието сфатено како процес на пренос на информации. Ученикот и учителот стануваат критички ко-истражувачи во взаемниот дијалог, што им овозможува да ја согледаат реалноста и светот со кој и во кој се наоѓаат не како нешто статично туку како процес во постојана трансформација. Проблемскиот концепт на образование ги промовира и учителоти и ученикот во критички мислители.
„Не смеете да ме следите, морате да ме пресоздадете”, Паоло Фрар

Во оваа забелешка на еден од родоначелниците на идејата за критичката педагогија[1], е промовирана визијата за нужноста од активно, критичко и дијалошко дејствување во и кон реланоста, со цел историјата да се сфати како привремена состојба која подложи на постојано менување.  Да се биде свесен за својата позиција во општетството, воедно значи да се биде со светот, и тоа будно, проактивно и одговорно. Заводливата психодинамика генерирана преку односот на потчинетиот и потчинувачот, што Фрар го обработува како референтна сознајна слика во своето дело Педагодија на потчинетиот[2],  го дизајнира општетсвото како статичко, петрифицирано, нехумано и манипулативно. Токму анализата на ваквиот хиерархиски однос, кој на некој начин создава и моќни огледални врски во кои и двата ентитети ги градат дефинициите за сопствениот идентитет, ја создаваат потребата да се создаде поинаков спознаен и образовен светоглед, кој ќе промовира поинаква педагошка метода и филозофија – критичка педагогија. Критичката педагогија предлага образовние базирано врз критичко мислење и врз критичка интервенција во општествената реалност. Фрар изнесува неколку гледишта во Педагодија на потчинетиот кои може да се сметаат за основни принципи на критичката педагогија:

  • Човековата онтолошка вокација е да биде Субјект кој дејствува врз својот свет менувајќи го, и на тој начин се движи кон нови можности за посиполнет и побогат индивидуален и колективен живот.
  • Секое човечко суштетство без оглед колку и да е необразовано или колку и да е потчинето во културата на тишината[3], е способно да го набљудува светот критички, во дијалог со дргите.
  • Поседувајќи солидни алатки и знаења, поединецот може постепено да ја согледува личната и општетствената реалност, како и контрадикциите во неа, дејствувајќи свесно и критички.

Терминот „критичката педагогија”, се однесува на теоријата на образование и на практиките на учење и настава кои се осмислени да ја развијат критичката свест кај оние што учат, што сакаат да стекнат знаења во однос доминантните, ретроградните општетствени ситеми, кои имаат карактер на потчинувачи. Имајќи го предвид нејзиниот основен фокус за лично ослободување преку критичкото осознавање, критичката педагогија консеквентно се залага за, и може да се каже дека, претставува прв чекор во, големата политичка борба со која сака да ги предизвика и транформира доминантните, репресивни општетствени нарации создавајќо општетства со поголема еднаквост. Критичката педагогија е заинтересирана за реконфигурација на традиционалната ученик/учител релација, каде што учителот е активниот субјект, „оној кој знае”, а ученикот е пасивниот рецепиент на она знаење кое го поседува учителот (банкарскиот концепт во образованието[4]). Наспрема ова, училницата е замислена како простор каде што новите знаења, засновани врз заедничкото искуство на ученикот и на учителот, се произведуваат преку дијалог и преку проблемско разгледување на светот и на општетствениот контекст (проблемски концепт во образованието[5]).

Критичката педагогија се залага поединецот да стекне знаења како да ја зајакне демократијата. Би можеле да кажеме дека клучната заложба на критичката педагогија е да ја отвори можноста ученикот/учителот/граѓанинот да се трансформираат од објект во субјект, од пасивен во активен чинител, и при тоа кртички создавајќи текстови и значења во културата, давајќи им отпор на манапулативните и доминантните дискурски на моќ.

Критичката педагогија има неколку цели:

1.                  да создаде форми на знаење преку раскинување со специфичните дисциплини и создавање на интердисциплинарно знаење.

2.                  да ги покрене прашањата за релацијата помеѓу маргината и центрите на моќ во училиштата, залагајќи се да обезбеди начин за читање на историјата како дел од поголемиот проект за враќањето на моќта на идентитетите особено на оние што се формираат околу категориите раса, род, класа и етницитет.

3.                  да се отфрли разликата помеѓу високата и популарната култура, и да се создаде курикулум кој ќе обезбеди знаење со кое што ќе се реагира на секојденвието и на историските процеси кои луѓето ги живеат различно.

Според концептот на критичката педагогија, образованието е процес на ослободувачка сознајност а не трансферзала на информации.

Критичката педагогија ги има своите корени во Франкфуртската школа, чиешто влијание е евидентно во делото на Паоло Фрар. Постмодернистичката феминистичката, анти-расистичката, постколонијалната и queer теоријата имаат улога во распространувањето и трансформациите на критичката педагогија на Фрар. Современите застапници на оваа теорија , како што се Петер Мекларен, Анри Жиро, Бел Хукс го свртуваат вниманието кон различни прашања, институции и општетствени структури, вклучувајќи ги глобализацијата и мас-медиумите.

Критичката педагогија како што вели Фрар, е „педагогија на надежта”. Безнадежноста е облик на тишина, на порекнување на светот. „Педагогијата на надежта” пормовира толеранција, а не радикализација на светот. Надежта е онтолошка потреба која треба да биде во хармонија со праксисот со цел да прерасне во историска конкретност. Без надеж не можеме да влеземе во борба која ќе доведе до промена.


[1] Корените на критичката педагодија треба да се бараат во учењата на конструктивистите John Dewey и Lev Vygotsky

[2] Paulo Freire, Pedagogy of the Oppressed, the Continuum Publishing Company, 1970

[3] Карактеристична за потчинетите, репресираните во колонизираните земји кои немаат право на глас и на мислење. Доминантната култура го замолчува потчинетиот преку културен пренос на дискурси во училиштата и во другите институции кои ја поддржуваат нивната хегемонија преку игнорирање и демонизирање на оние дискурси кои можат да го сменат нивното владеење. Како резулатат на ова, потчинетите ја прифаќаат негативната слика за себеси. Бидејќи не се обучени критички да истражуваат и промислуваат, што би им овозможило да ја преиспитаат ваквата лажна репрезентација за себе, тие остануваат пасивни, тивки и молчаливи.

[4] Позиција во која учениците се третираат како празни полиња кои учителот треба да ги пополни. Според Фрар, образованието е традиционално поставено како акт на депонирање, во кој учениците се трезори/депоа а учителот е депонентот. Во ваквиот случај, учителот „предава”, а ученикот „прима, памти и повторува”. Банкарскиот концепт на образование создава прилагодливи, пасивни, фиксни, потчинети и послушни идентитети.

[5] Го отфрла образованието сфатено како процес на пренос на информации. Ученикот и учителот стануваат критички ко-истражувачи во взаемниот дијалог, што им овозможува да ја согледаат реалноста и светот со кој и во кој се наоѓаат не како нешто статично туку како процес во постојана трансформација. Проблемскиот концепт на образование ги промовира и учителоти и ученикот во критички мислители.
„Не смеете да ме следите, морате да ме пресоздадете”, Паоло Фрар

Во оваа забелешка на еден од родоначелниците на идејата за критичката педагогија[1], е промовирана визијата за нужноста од активно, критичко и дијалошко дејствување во и кон реланоста, со цел историјата да се сфати како привремена состојба која подложи на постојано менување.  Да се биде свесен за својата позиција во општетството, воедно значи да се биде со светот, и тоа будно, проактивно и одговорно. Заводливата психодинамика генерирана преку односот на потчинетиот и потчинувачот, што Фрар го обработува како референтна сознајна слика во своето дело Педагодија на потчинетиот[2],  го дизајнира општетсвото како статичко, петрифицирано, нехумано и манипулативно. Токму анализата на ваквиот хиерархиски однос, кој на некој начин создава и моќни огледални врски во кои и двата ентитети ги градат дефинициите за сопствениот идентитет, ја создаваат потребата да се создаде поинаков спознаен и образовен светоглед, кој ќе промовира поинаква педагошка метода и филозофија – критичка педагогија. Критичката педагогија предлага образовние базирано врз критичко мислење и врз критичка интервенција во општествената реалност. Фрар изнесува неколку гледишта во Педагодија на потчинетиот кои може да се сметаат за основни принципи на критичката педагогија:

  • Човековата онтолошка вокација е да биде Субјект кој дејствува врз својот свет менувајќи го, и на тој начин се движи кон нови можности за посиполнет и побогат индивидуален и колективен живот.
  • Секое човечко суштетство без оглед колку и да е необразовано или колку и да е потчинето во културата на тишината[3], е способно да го набљудува светот критички, во дијалог со дргите.
  • Поседувајќи солидни алатки и знаења, поединецот може постепено да ја согледува личната и општетствената реалност, како и контрадикциите во неа, дејствувајќи свесно и критички.

Терминот „критичката педагогија”, се однесува на теоријата на образование и на практиките на учење и настава кои се осмислени да ја развијат критичката свест кај оние што учат, што сакаат да стекнат знаења во однос доминантните, ретроградните општетствени ситеми, кои имаат карактер на потчинувачи. Имајќи го предвид нејзиниот основен фокус за лично ослободување преку критичкото осознавање, критичката педагогија консеквентно се залага за, и може да се каже дека, претставува прв чекор во, големата политичка борба со која сака да ги предизвика и транформира доминантните, репресивни општетствени нарации создавајќо општетства со поголема еднаквост. Критичката педагогија е заинтересирана за реконфигурација на традиционалната ученик/учител релација, каде што учителот е активниот субјект, „оној кој знае”, а ученикот е пасивниот рецепиент на она знаење кое го поседува учителот (банкарскиот концепт во образованието[4]). Наспрема ова, училницата е замислена како простор каде што новите знаења, засновани врз заедничкото искуство на ученикот и на учителот, се произведуваат преку дијалог и преку проблемско разгледување на светот и на општетствениот контекст (проблемски концепт во образованието[5]).

Критичката педагогија се залага поединецот да стекне знаења како да ја зајакне демократијата. Би можеле да кажеме дека клучната заложба на критичката педагогија е да ја отвори можноста ученикот/учителот/граѓанинот да се трансформираат од објект во субјект, од пасивен во активен чинител, и при тоа кртички создавајќи текстови и значења во културата, давајќи им отпор на манапулативните и доминантните дискурски на моќ.

Критичката педагогија има неколку цели:

1.                  да создаде форми на знаење преку раскинување со специфичните дисциплини и создавање на интердисциплинарно знаење.

2.                  да ги покрене прашањата за релацијата помеѓу маргината и центрите на моќ во училиштата, залагајќи се да обезбеди начин за читање на историјата како дел од поголемиот проект за враќањето на моќта на идентитетите особено на оние што се формираат околу категориите раса, род, класа и етницитет.

3.                  да се отфрли разликата помеѓу високата и популарната култура, и да се создаде курикулум кој ќе обезбеди знаење со кое што ќе се реагира на секојденвието и на историските процеси кои луѓето ги живеат различно.

Според концептот на критичката педагогија, образованието е процес на ослободувачка сознајност а не трансферзала на информации.

Критичката педагогија ги има своите корени во Франкфуртската школа, чиешто влијание е евидентно во делото на Паоло Фрар. Постмодернистичката феминистичката, анти-расистичката, постколонијалната и queer теоријата имаат улога во распространувањето и трансформациите на критичката педагогија на Фрар. Современите застапници на оваа теорија , како што се Петер Мекларен, Анри Жиро, Бел Хукс го свртуваат вниманието кон различни прашања, институции и општетствени структури, вклучувајќи ги глобализацијата и мас-медиумите.

Критичката педагогија како што вели Фрар, е „педагогија на надежта”. Безнадежноста е облик на тишина, на порекнување на светот. „Педагогијата на надежта” пормовира толеранција, а не радикализација на светот. Надежта е онтолошка потреба која треба да биде во хармонија со праксисот со цел да прерасне во историска конкретност. Без надеж не можеме да влеземе во борба која ќе доведе до промена.


[1] Корените на критичката педагодија треба да се бараат во учењата на конструктивистите John Dewey и Lev Vygotsky

[2] Paulo Freire, Pedagogy of the Oppressed, the Continuum Publishing Company, 1970

[3] Карактеристична за потчинетите, репресираните во колонизираните земји кои немаат право на глас и на мислење. Доминантната култура го замолчува потчинетиот преку културен пренос на дискурси во училиштата и во другите институции кои ја поддржуваат нивната хегемонија преку игнорирање и демонизирање на оние дискурси кои можат да го сменат нивното владеење. Како резулатат на ова, потчинетите ја прифаќаат негативната слика за себеси. Бидејќи не се обучени критички да истражуваат и промислуваат, што би им овозможило да ја преиспитаат ваквата лажна репрезентација за себе, тие остануваат пасивни, тивки и молчаливи.

[4] Позиција во која учениците се третираат како празни полиња кои учителот треба да ги пополни. Според Фрар, образованието е традиционално поставено како акт на депонирање, во кој учениците се трезори/депоа а учителот е депонентот. Во ваквиот случај, учителот „предава”, а ученикот „прима, памти и повторува”. Банкарскиот концепт на образование создава прилагодливи, пасивни, фиксни, потчинети и послушни идентитети.

[5] Го отфрла образованието сфатено како процес на пренос на информации. Ученикот и учителот стануваат критички ко-истражувачи во взаемниот дијалог, што им овозможува да ја согледаат реалноста и светот со кој и во кој се наоѓаат не како нешто статично туку како процес во постојана трансформација. Проблемскиот концепт на образование ги промовира и учителоти и ученикот во критички мислители.
Драги пријатели,

Ве известуваме дека се заокрожу првата генерација учесници во проектот Расшколувано знаење. Задоволство ни е да објавиме дека од денес, на некој начин, тимот на Расшколувано знаење е проширен за 24 нови учесници (12 од Белград и 12 од Скопје). Тоа значи дека започнува авантурата на колаборативно и мобилно учење (самообразование) кое ќе се залага за активно, критичко и дијалошко дејствување во и кон општествената реланоста, со цел историјата на знаењето да се сфати како привремена состојба која подложи на постојано менување и развивање. Се надеваме дека учесниците во проектот Расшколувано знаење ќе успеат да ги најдата и надградуваат своите интереси во вака сфатените контури на образованието и учењето.

Жирито во состав Ана Вујановиќ, Сузана Милевска, Искра Гешоска и Душан Грља мораше да направи селекција од вкупно 63 пријави (48 од Белград и 15 од Скопје), што навистина не беше лесна задача, имајќи ги предвид силната мотивираност и високиот квалитет на кандидатите. Волку големиот број пријави упатува на потребата од ваквата иницијатива со која се прави обид за надаминување на традицоналните модели на образование. Во изборот се обидовме да воспоставиме баланс помеѓу уметничките и теориските области, назначените интереси, како и помеѓу афирмираните „актери” и студенти, со намера  проектот во најголема мера да биде реален придонес за локалната независна културно-уметничка сцена.

Свесни сме дека ваквиот избор никогаш не може да биде идеален, и дека на листата не се наоѓаат многумина кои би сакале да ги поддржиме.

Но се надеваме дека многумина ќе можат да земат учество и како дел од втората генерација која ќе започне со работа од јуни 2010 година.

Уште еднаш би сакале да напоменеме дека предавањата, презентациите и поголемиот дел од работилниците кои ќе се одвиваат локално и регионално се отворени за широко учество, во кое може секој проакативно да се вклучи. Присуството во учеството ќе биде драгоцено за сите.

Уште еднаш ве информираме дека формирањето на групите ќе се одвива во рамките на Летната школа која ќе биде организирана во Охрид од 16. 08 до 23.08 2009 година.

Ви благодариме за интересот и ви посакуваме креативна работа.

Скопје

  • Ѓорѓе Јовановиќ
  • Билјана Тануровска
  • Виолета Качакова
  • Борис Крмов
  • Славчо Димитров
  • Александра Јанчевска
  • Димитар Самарџиев
  • Јасмина Алексова
  • Ѓорѓи Јаневски
  • Јованка Попова
  • Ивана Васева
  • Велимир Жерновски

Препорачуваме за делумно учество:

  • Филип Јовановски
  • Драгана Заревска
  • Биљана Клекачкоска
  • Елена Вељановска
  • Јасмина Најдовска

Белград

  • Милена Богавац (Milena Bogavac)
  • Драгана Булут (Dragana Bulut)
  • Бојан Ѓорѓев (Bojan Djordjev)
  • Синиша Илиц (Siniša Ilić)
  • Владимир Јериц Влиди (Vladimir Jerić Vlidi)
  • Никола Јовановиќ (Nikola Jovanović)
  • Контекст: Вида Кнежевиќ (една учесничка од групата) (Vida Knežević)
  • Кружок: Марко Ѓорѓев, Милош Николиќ (односно два учесника од групата) (Marko Đorđević, Miloš Nikolić)
  • Милан Марковиќ (Milan Marković)
  • Катарина Поповиќ (Katarina Popović)
  • Небојша Вукелиќ (Nebojša Vukelić)

Препорачуваме за делумно учество:

  • Antal Attila
  • Maja Ćirić
  • Jasna Jovićević
  • Kontekst: Ivana Marjanović, Marko Miletić (odnosno 2 učesnika/ce iz grupe)
  • Kružok: Milica Gudović (odnosno 1 učesnik/ca iz grupe)
  • Ljiljana Tasić i Dušan Broćić
  • grupa sa Master studija Univerziteta umetnosti: Anđela Ćirović, Hadrian Bnin – Bninski, Irena Cvetković, Jelena Nikolić, Maja Stojačković, Stefana Savić
http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Известување за учество во проектот Расшколувано знаење 09/10

ТКХ и Контрапункт

објавуваат

ОТВОРЕН ДЕН

РАСШКОЛУВАНО.ЗНАЕЊЕ (o^o)

[колективно самообразование во уметноста и културата]

1 јуни, Културен центар Точка

open-day

[програма]

20:00

Вовед  во  проектот Расшколувано знаење

Сузана Милевска и Ана Вујановиќ

Расшколувано знаење е проект за колективно самообразование кој е насочен кон современата независна културна сцена во регионот. Неговата цел е да ги истражува и да ги промовира алтернативите на хиерархискиот образовен модел во уметноста и во културата. Од методолошка гледна точка, проектот ги напушта концептите на индивидуално авторство и на стручност, а се залага за отворени колективни образовни структури во кои самоорганизираните заедници спроведуваат продукција, размена и дистрибуција на знаењето според хоризонталните организациски принципи.

20:20

Презентација на ТкХ (Теорија која хода)

ТкХ е независна платформа за теорија и пракса од Белград, која се занимава со унапредување на современите изведувачки уметности и критичките дискурси во локалниот контекст, како и на нивна афирмација во странство. Активностите на ТкХ вклучуваат: објавување списание за теорија на изведувачките уметности, самообразовни програми, on-line платформа, уметнички и теориски настани, интердисциплинарни перформанси итн.

ТкХ исто така активно е вклучена во расправите поврзани со прашањата на културната политика. Соработува со неколку самоорганизирани иницијативи од Белград (Other Scene), од регионот (Clubture) и пошироко (PAF), во насока на подобрување на инфраструктурните и дискурзивни потенцијали на независната културна сцена.

20:45

Проекција на филmот „Укради го овој филм 2″ (STEAL THIS FILM 2)

„Ова навистина се чудни времиња. Додека толку многу внимание во доминантните медиуми се посветува на ‘борбите’ меѓу старите и новите начини на дистрибуција, меѓу пиратите и институциите задолжени за заштита на авторските права, изгледа дека најголемиот дел од  нас веќе и изгубиле нешто и добиле. Знаеме кои се победниците. Тогаш зошто уште да се зборува?

Ако Укради го овој филм 2 се покаже корисен при регрутацијата на нови луѓе во групата на оние што се подготвени да размислуваат ‘надвор од концептите на интелектуалната сопственост’, креативно да размислуваат за иднината на дистрибуцијата, продукцијата и креативноста, во тој случај сметаме дека навистина сме ја постигнале нашата цел”

21:30

Распуст – Post school party

Добра шанса за неформален разговор со можните учесници и сите оние кои се заинтересирани за проектот и неговиот почеток за време на Отворената недела што ќе се одржи во Белград од 13 до 16 јуни.

Забавата е проследена со атрактивните поттикнувачки закуски во организација на ХНУ.

Расшколувано знаење е партнерски проект на ТкХ (Теорија која хода) платформа за теорија и практика, од Белград (http://tkh-generator.net) и НВО Контрапункт (Културен центар Точка) од Скопје (http://kontrapunkt-mk.org), кој се реализира со финансиска поддршка од Швајцарската програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

Драги пријатели,

Ве известуваме дека се заокрожу првата генерација учесници во проектот Расшколувано знаење. Задоволство ни е да објавиме дека од денес, на некој начин, тимот на Расшколувано знаење е проширен за 24 нови учесници (12 од Белград и 12 од Скопје). Тоа значи дека започнува авантурата на колаборативно и мобилно учење (самообразование) кое ќе се залага за активно, критичко и дијалошко дејствување во и кон општествената реланоста, со цел историјата на знаењето да се сфати како привремена состојба која подложи на постојано менување и развивање. Се надеваме дека учесниците во проектот Расшколувано знаење ќе успеат да ги најдата и надградуваат своите интереси во вака сфатените контури на образованието и учењето.

Жирито во состав Ана Вујановиќ, Сузана Милевска, Искра Гешоска и Душан Грља мораше да направи селекција од вкупно 63 пријави (48 од Белград и 15 од Скопје), што навистина не беше лесна задача, имајќи ги предвид силната мотивираност и високиот квалитет на кандидатите. Волку големиот број пријави упатува на потребата од ваквата иницијатива со која се прави обид за надаминување на традицоналните модели на образование. Во изборот се обидовме да воспоставиме баланс помеѓу уметничките и теориските области, назначените интереси, како и помеѓу афирмираните „актери” и студенти, со намера  проектот во најголема мера да биде реален придонес за локалната независна културно-уметничка сцена.

Свесни сме дека ваквиот избор никогаш не може да биде идеален, и дека на листата не се наоѓаат многумина кои би сакале да ги поддржиме.

Но се надеваме дека многумина ќе можат да земат учество и како дел од втората генерација која ќе започне со работа од јуни 2010 година.

Уште еднаш би сакале да напоменеме дека предавањата, презентациите и поголемиот дел од работилниците кои ќе се одвиваат локално и регионално се отворени за широко учество, во кое може секој проакативно да се вклучи. Присуството во учеството ќе биде драгоцено за сите.

Уште еднаш ве информираме дека формирањето на групите ќе се одвива во рамките на Летната школа која ќе биде организирана во Охрид од 16. 08 до 23.08 2009 година.

Ви благодариме за интересот и ви посакуваме креативна работа.

Скопје

  • Ѓорѓе Јовановиќ
  • Билјана Тануровска
  • Виолета Качакова
  • Борис Крмов
  • Славчо Димитров
  • Александра Јанчевска
  • Димитар Самарџиев
  • Јасмина Алексова
  • Ѓорѓи Јаневски
  • Јованка Попова
  • Ивана Васева
  • Велимир Жерновски

Препорачуваме за делумно учество:

  • Филип Јовановски
  • Драгана Заревска
  • Биљана Клекачкоска
  • Елена Вељановска
  • Јасмина Најдовска

Белград

  • Милена Богавац (Milena Bogavac)
  • Драгана Булут (Dragana Bulut)
  • Бојан Ѓорѓев (Bojan Djordjev)
  • Синиша Илиц (Siniša Ilić)
  • Владимир Јериц Влиди (Vladimir Jerić Vlidi)
  • Никола Јовановиќ (Nikola Jovanović)
  • Контекст: Вида Кнежевиќ (една учесничка од групата) (Vida Knežević)
  • Кружок: Марко Ѓорѓев, Милош Николиќ (односно два учесника од групата) (Marko Đorđević, Miloš Nikolić)
  • Милан Марковиќ (Milan Marković)
  • Катарина Поповиќ (Katarina Popović)
  • Небојша Вукелиќ (Nebojša Vukelić)

Препорачуваме за делумно учество:

  • Antal Attila
  • Maja Ćirić
  • Jasna Jovićević
  • Kontekst: Ivana Marjanović, Marko Miletić (odnosno 2 učesnika/ce iz grupe)
  • Kružok: Milica Gudović (odnosno 1 učesnik/ca iz grupe)
  • Ljiljana Tasić i Dušan Broćić
  • grupa sa Master studija Univerziteta umetnosti: Anđela Ćirović, Hadrian Bnin – Bninski, Irena Cvetković, Jelena Nikolić, Maja Stojačković, Stefana Savić
http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

(English) :: OTVORENA NEDELJA :: 13-16. jun :: Magacin u Kraljevića Marka

РАСШКОЛУВАНО.ЗНАЕЊЕ (o^o)

[колективно самообразование во уметноста и културата]

Расшколувано знаење(o^o) [колективно самообразование во уметноста и културата] е тригодишен проект кој е насочен кон современатa независна културна сцена во регионот, и има за цел да ги истражува и промовира алтернативите на  хиерархискиот образовен модел во уметноста и во културата. Методолошки, проектот ги напушта концептите на индивидуалнo авторство и на стручност, а се залага за отворени колективни образовни структури во кои самоорганизираните заедници спроведуваат продукција, размена и дистрибуција на знаењата според хоризонталните организациски принципи.

Расшколувано знаење(o^o) е партнерски проект на ТкХ (Теорија која хода) платформа за теорија и практика, од Белград (http://tkh-generator.net) и НВО Контрапункт (Културен центар Точка) од Скопје (http://kontrapunkt-mk.org), кој се реализира со финансиска поддршка од Швајцарската програма за култура за Западен Балкан (http://scp-ba.net).

Целите на проектот се:

  • да се зголеми свеста за потенцијалите на самообразованието и да се развијат методологии за алтернативно образование во современата уметност и култура;
  • да понуди изучување на нови и хибридни полиња од областа на современата култура и уметност и да го олесни споделувањето на критичкото знаење меѓу уметниците и културните работници;
  • да ја поттикне соработката меѓу оние кои сакаат да се вклучат во постојните културни системи;
  • да го оспори концептуалниот и инфраструктурниот систем на културните институции
  • да создаде нова инфраструктура за независната културна сцена. .

Проектот се базира врз трендовите на алтернативно образование што се појавија кон крајот на 20 век во контекст на пост-фордистичките капиталистички општества [1]. Разновидни иницијативи се обидуваат критички да го промислуваат класичниот образовен систем и да понудат различни алтернативи, кои се посоодветни за новите општествени односи и растечкото значење на услужните дејности. Нашиот проект е насочен кон независната културна сцена на Балканот, каде самоорганизацијата и самообразованието се нужни за учесниците критички да дејствуваат и да бидат општествено релевантни и ангажирани. Теориската основа на проектот ја сочинуваат авторите: Жак Рансие и неговите согледби дефинирани во книгата Ignorant Schoolmaster [2], тезите на Жан Лук Нанси за соработка и припаѓање, како и радикалните размислувања на Иван Илич од неговата книга Deschooling Society.[3]

Програмата на проектот може да се подели на две нивоа:

1.                  Содржина – програмата е насочена кон критичко, интердисциплинарно и хибридно знаење во полето на современата уметност и култура; можни теми кои можат да се вклучат во овој контекст се: кураторски практики во визуелните и невизуелните уметности, интердисциплинарна драматургија, слободен софтвер и дигитална технологија, интемедијални односи и др.

2.                  Методологија - ќе бидат организирани различни форми на истражување и учење за вештините и принципите на самоорганизацијата и самообразнованието, како што се, на пример, работилници за олеснување и модерирање, практични совети за водење невладина организација, разговори за моделите на донесување одлуки и за не-хиерархиски начин на работа во група итн.

Проектот е поделен во два циклуси (секој во траење од по 12 Месеци) во кој секоја „генерација” ќе помине низ процесот на колективно самообразование. Секоја генерација се состои од 3-4 работни групи, собрани околу заедничките теми во споменатите области. Сите групи се состојат од 6-8 членови од Белград и од Скопје. Тие ќе учествуваат во следниве програми:

  • Отворена недела – е тридневен настан кој се состои од работилници, предавања и презентации, чијашто цел е да го привлечат вниманието и да ја равијат свесноста за самообразованието и самоорганизацијата во нашите локални контексти. Со таа цел, активностите во рамките на Отворената недела ќе бидат отворени за пошироката публика. Во првиот циклус, настанот ќе биде орагнизиран во Белград, од 12 до 16 јуни 2009 и ќе претставува појдовна точка за работата на секоја група. Како претходница на овој настан, во Скопје, на 01. 06. 2009, ќе биде организиран Отворен ден на кој ќе се презентира проектот за локалната публика.
  • Летна школа – интензивен образовен настан кој ќе трае една недела. Летната школа ќе ја креираат учесниците од сите групи, сами за својата група, но едновремено и за останатите кои ќе бидат заинтересирани за одбраните теми, особено за оние од регионот. Првата Летната школа ќе биде организирана во Охрид од 16 до 23 август 2009 година.
  • Инкубатор – се состои од шест месечна интензивна заедничка работа на работните групи. Неговите план и програма ќе бидат осмислени од страна на учесниците, а ќе вклучува континуиран самообразовен процес на групите од Белград и од Скопје преку видо линк, како и со учество на гости-предавачи.
  • Timeshare камп – станува збор за организациона структура која подразбира сместување и работа. Со ваквата структура сметаме дека ќе се олесни и поттикне соработката меѓу членовите во групата за време на подготовката на заедничките културни иницијативи. Секоја група ќе има можност да создаде свое заедничко дело како, видео, фанзин, инсталација, веб сајт и сл. По завршувањето на проектот, делата ќе бидат презентирани локално и во регионот. Во рамките на првиот циклус првиот циклуса проектот ја нуди ваквата можност за групите во текот на март и на април 2010 година во Белград и во Скопје.
  • Проектот ќе заврши со создавање на Toolbox. Оваа симболичка „кутија со алатки” ќе вклучува Прирачник за самоедукација, составен од учесниците, организаторите и гостите/предавачи. Воедно ќе направиме и документарен филм, кој ќе биде свеоевидно резиме на проектот и ќе биде можност проектот да се претстави во други контексти. Toolbox ќе биде промововирана локално и регионално, со цел да се постигне видливост и влијание во рамките на регионалната независна културна сцена.
http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/digg_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/reddit_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/stumbleupon_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/delicious_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/technorati_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/google_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/myspace_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/facebook_48.png http://www.deschoolingclassroom.tkh-generator.net/wp-content/plugins/sociofluid/images/twitter_48.png

Tag Cloud